September 17, 2012

Het Oogstdiner: Niet lui, wel lekker!

Haal uw mooiste bord tevoorschijn en poets het bestek vast op. Want het is tijd voor weer een heel bijzonder feestje. Voor de vijfde keer organiseren we als prelude op het festival een Oogstdiner. Onder het motto Geen lui-wel-lekker-land! hebben we een mooi menu samengesteld. Op vrijdagavond 21 september gaan we niet alleen samen dineren, maar zorgen we ook voor elkaar: we gaan samen lekker koken! Lees er meer over in deze nieuwsbrief.

Meteen reserveren kan ook, via dit formulier. Wees er snel bij, want vol=vol!

Wanneer: Vrijdag 21 september 18:00 - 23:00
Waar: Heemraadsplein, Rotterdam
€ 32,50 per persoon, inclusief welkomstdrankje

September 7, 2012

Rotterdamse Oogstdiner

Iets minder lui, maar wel lekker!
Op de vrijdagavond schuiven we waar aan tafel voor het Rotterdamse Oogstdiner. Hoewel aanschuiven? Niet voordat u de handen uit de mouwen steekt. Want het Oogstdiner wordt dit jaar voor een groot gedeelte 'eigengemaakt': bij de mensen thuis en op het Heemraadpslein, in de wel heel bijzondere 'designkeukens' van werklandschap EET. De Utrechtse Spoorpunt Express, de Pestohalte en de Voedselconvertors worden worden ingezet tijdens het diner. Samen met de overdadige regionale oogst natuurlijk: van het land en uit onze wateren!

Datum: vrijdag 21 september
Tijd: 17:00 - 23:00 uur
plaats: Heemraadsplein, Rotterdam

September 3, 2012

Pestohalte tijdens de Springerdagen

De Pestohalte geeft op zondag 7 oktober pesto workshops tijdens de Springerdagen. De lokatie is de Springertuin, een historische moes- en siertuin in Zuilen, Utrecht.

Pestohalte op 20 mei in de boomgaard van Nieuw Rotsoord. Foto: Ralph Kämena

Site van Springerdagen

Ook dit jaar valt er van alles te leren en te ontdekken op de Springerdagen. Zo kun je deelnemen aan verschillende workshops, waaronder een workshop Pesto maken bij een heuse pop-up keuken annex Pestohalte.

Ontwerper Maaike Bertens laat met de Pestohalte zien hoe slowfood toch snel kan zijn. In een mobiele keuken leert Maaike hoe je zelf pesto’s kunt maken met allerlei soorten kruiden uit de vensterbank, moestuin of uit het wild. Aan het einde van de workshop heb je genoeg pesto om ‘s avonds ook nog mee te kokkerellen.

Tussen 12.00 en 18.00 uur geeft Maaike meerdere workshops van elk een half uur. Per keer kunnen maximaal 6 personen deelnemen. Om te kunnen deelnemen aan de workshop betaal je slechts €2,50.

July 20, 2012

Social design leidt tot innovatie

Het ladeblok van de Desktoop wordt een studieonderdeel voor ca 5 studenten van de HAS landbouw universiteit in Den Bosch. Onder leiding van Jasper den Besten, hoogleraar nieuwe kweek technieken, zullen studenten de lichtinstellingen bestuderen en testen met diverse gewassen die geschikt zijn voor een lunch. Er zullen voornamelijk ‘bijzondere’ gewassen geselecteerd worden als wasabi-sla en diverse thee kruiden. Start medio oktober 2012. Philips zal ook hiervoor de lampen beschikbaar stellen. Het proces zal tzt online te volgen zijn.

Foto Ralph Kämena

July 20, 2012

Werklandschap EET na Utrecht Manifest

Op 4 juli sloot het Werkoord voorlopig haar deuren. Hiermee is Utrecht manifest NO.4 afgelopen. De projecten die bij werklandschap EET ontwikkeld zijn gaan echter door. Zo kunt u de Desktoop van Nienke Sybrandy bezoeken in Het Tijdelijk Museum in Amsterdam van 28 juni tot eind september.

Foto Matthijs Immink

link Het Tijdelijk Museum

De Utrechtse Spoorpunt Express, de Pestohalte en de Voedselconvertors zullen ingezet worden tijdens het Oogstdiner op het Rotterdamse Oogstfestival op vrijdag 21 september van 18.30 tot 23.00 uur.
Het is de prelude op het Oogstfestival die dit jaar in het teken staat van melk, honing en overdaad. Het Oogstdiner wordt door de deelnemende gasten 'eigengemaakt' in werktuigen van werklandschap EET.

site Rotterdamse Oogst

De Voedselconvertors, de Utrechtse Spoorpunt Express en de Desktoop zullen waarschijnlijk ook deelnemen aan de Dutch Design Week in oktober 2012. Zodra er meer bekend is wordt het op deze site vermeld.

link Dutch Design Week

June 20, 2012

Symposium HET NIEUWE WERKLANDSCHAP

De leegstand op bedrijfsterreinen en in kantoren aan de stadsrand neemt van jaar op jaar verder toe. Intussen ritselt het in de bestaande stad van nieuwe, kleinschalige bedrijvigheid op oude plekken. Hoewel velen dit associëren met zzp-ers in de dienstensector is de diversiteit veel groter. Ook in de maakindustrie ontstaan nieuwe manieren van kleinschalige productie, geholpen door de miniaturisering van (hightech) gereedschappen. In beide sectoren biedt de kleinschaligheid kansen om de relatie tussen ontwerper, maker en gebruiker, die nu verloopt via programma’s van eisen, logistieke ketens, catalogi en helpdesks op een nieuwe leest te schoeien, waarbij de traditionele scheidingen in tijd en ruimte worden doorbroken.

Onder de titel “Het Nieuwe Werklandschap” reflecteert Utrecht Manifest in de vierde biënnale voor social design op vragen als:
Hoe kunnen kleine productie-eenheden waarbij opdracht, ontwerp, ambacht en afzet organisch in elkaar overgaan niet alleen bijdragen aan het economisch, maar ook aan het maatschappelijk verkeer?
Wat is de ‘design ecology’ van het nieuwe werklandschap? Welke (ruimtelijke) condities ondersteunen de habitat waarin kennisdeling en –ontwikkeling binnen productieprocessen gestalte krijgen?
Wat is de bijdrage aan de veerkracht van het stedelijk weefsel op de plek, de wijk, de stad en de regio van deze nieuwe economische organisatie?

Datum: 22 juni 2012

Locatie: De Pastoe Fabriek – Rotsoord 3 te Utrecht

Toegang: € 45,- (studenten € 15,-).
Dit is inclusief lunch, soep en drankjes.
Toegangskaarten zijn online en op de dag zelf aan de kassa verkrijgbaar.

Foto: Ralph Kämena

Zie voor meer info en reserveren de site van Utrecht Manifest NO.4

June 20, 2012

Eerste Lekker Utregs restaurant

Lekker Utregs organiseert op dinsdag 3 juli een bijzonder diner met produkten die gegarandeerd uit onze eigen Utrechtse regio komen. Het diner wordt gegeven in restaurant The Colour Kitchen in Utrecht (Zuilen). Dit is het eerste restaurant met een Lekker Utregs bordje aan de gevel. Chef kok Michiel Gersen kookt met producten van bedrijven die het keurmerk Lekker Utregs dragen. Op 3 juli is er ook gelegenheid lokale boeren te ontmoeten.

The Colour Kitchen is gevestigd in een voormalige school op de Prinses Christinalaan 1 in Utrecht. U kunt reserveren via utrecht@thecolourkitchen.com of 030 2230023. U bent vanaf 18.00 uur welkom, het diner begint om 19.00 uur. Kosten: € 39,50 inclusief dranken.

June 10, 2012

Kwekerij zonder land doneert aan buurttuin 'De Halte'

Vandaag is de tweede donatie van planten naar de initiatiefnemers van buurttuin 'De Halte' gegaan in Leidsche Rijn. Asia Komarova en Txell Blanco (klinkt echt als inwoners van een hollandse VINEX, niet?) gaan onze druiven, frambozen en aardbeien inzetten als frame voor de tuin op een braakliggend stuk bij station Terwijde. Maar voor de zomer gaan de planten nog even in hun eigen volkstuin!

Zie ook deze link.

June 9, 2012

Kwekerij zonder Land doneert aan Voedselbanktuin

De kwekerij zonder Land doneerde ook planten aan de voedselbank. Het gaat om ATV de Hoge Woerd waarvan leden naast een eigen tuin ook een gezamenlijke tuin beheren voor de Voedselbank. Prachtig initiatief. Ze kregen zaterdag tientallen aardbeienplanten, klimbonen en courgettes.

June 5, 2012

Verspreiding van Kwekerij zonder Land

Overzicht op 25 mei 2012. Foto Ralph Kämena.

Kaart op 25 mei. Foto Ralph Kämena.

De kaart trekt aandacht: waar zullen we de framboos neerzetten? Of hoe fietsen we naar school? Foto Ralph Kämena.

Elke gele stip is een plantje: een druif, boon, aardbei, courgette of framboos die ergens in de stad is beland. Het is de laatste stand op het moment dat de Kwekerij zonder Land het viconaterrein verlaten heeft.

Kaart Utrecht Kiemt. Het rode kader omvat Rotsoord.

May 26, 2012

Aan Tafel

foto Ralph Kämena

Na maanden onderzoeken, werken, debatteren over en ontwerpen aan het werklandschap Rotsoord was het op vrijdag 25 mei tijd om te oogsten. Tijdens de verschillende gangen werden de resultaten geproefd die de ontwerpers door middel van speciale werktuigen naar boven hebben weten te halen uit het voormalige industriegebied Rotsoord. Is het gelukt om Rotsoord om te toveren in een smakelijk landschap? We hebben voor dit diner ‘Aan Tafel’ een vijftigtal mensen uitgenodigd die allen een passie voor stadslandbouw, social design of 'goede smaak' delen. Tijdens het diner werd deze expertise ingezet voor een aantal geanimeerde gesprekken.

foto Ralph Kämena

May 25, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express in winkelcentrum Hoograven

Utrechtse Spoorpunt Express rijdt vanuit de bibliotheek naar het winkelcentrum Hoograven. Foto Ralph Kämena.

Utrechtse Spoorpunt Express in het winkelcentrum Hoograven. Foto Ralph Kämena.

May 25, 2012

Workshop pesto maken met Caroline Zeevat

Op vrijdag 25 mei gaf Caroline Zeevat, bekend van het kweek-en kookboek 'Wilde venkel & rabarber', een workshop vanuit de Pestohalte van Maaike Bertens. Een groot deel van de ingrediënten werd geoogst uit de kruidentuin van (kinder)boerdeij Nieuw rotsoord waar we al vaker te gast waren. Een deel van de geproduceerde pesto's waren onderdeel van het afsluitende diner 'Aan Tafel'.
Een fotoverslag van Ralph Kämena:

De Pestohalte in de boomgaard van Nieuwe Rotsoord. Wat een prachtige lommerijke plek.

In het roze schort caroline Zeevat.

Het malen van de kruiden.

en als laatste: afwassen

May 24, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express in Bibliotheek Hoograven

foto Ralph Kämena

Op alle dagen van de week, behalve op de marktdag, staat de Utrechtse Spoorpunt Express opgesteld in de entree van Bibliotheek Hoograven.

foto Ralph Kämena

May 21, 2012

HOTSPOT Rotsoord

Op zondagmiddag 20 mei organiseerden we een broeierig gesprek over de Hotspot Rotsoord in Utrecht. Het was tevens de lancering van House of Commons, een nieuw debatplatform in Utrecht. Voorafgaand aan het debat gaf Ester van de Wiel een rondleiding langs de projecten van werklandschap EET waarbij de mogelijkheden van Urban Heat Islands leidend thema was.

Volgens prognoses van het Planbureau voor de Leefomgeving gaat Utrecht de komende 10 jaar groeien naar 400.000 inwoners. Met een groeiende bevolking stijgt ook de temperatuur in de stad. Wat heeft dat voor gevolgen voor leven, werken en wonen in Utrecht?

Stadsgeograaf Martin Dijst startte de middag met een korte uitleg over het onderzoek naar Urban Heat Islands. Stenen kunnen veel warmte opnemen en land vasthouden. Daarom kan het ’s nachts in de stad tot wel 10 graden warmer zijn dan in het omliggende platteland (Bron: KNMI). Steden hebben vaak weinig mogelijkheden die hitte kwijt te raken. Dit fenomeen heet ‘Urban Heat Islands’ (UHI). Wat betekent dit voor Utrecht? Kunnen we wellicht van de hitte gebruik maken voor het verbouwen van (tropische) gewassen in de stad? Hebben we over een paar jaar wijngaarden in Utrecht? Of kunnen we de hitte wellicht aanwenden om een creatieve hotspot of whirlpool van Rotsoord te maken? Laura Kleerkoper, onderzoeker TU Delft, o.a innovatieve ontwerp toepassingen van Urban Heat Islands en Hein Daanen, thermofysioloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam en expert over warmte huishouding van het menselijk lichaam gingen met Martin Dijst in debat over de hoe de stad hierop kan reageren.

May 16, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express op de markt

Op dinsdag 16 mei was de Utrechtse Spoorpunt Express weer op de weekmarkt op het Smaragdplein.

Eerst werden er brood- en koekkruimels verzameld bij de bakkers in de buurt.

Er wordt boter en honing toevoegd waarna het mengsel tot een platte taart geperst wordt.

Veel Utrechters hebben goede herinneringen aan de Spoorpunt. Een lekkernij die bijna nergens meer te krijgen is.

May 14, 2012

Waar gaat uw voedsel verbouwen? Eetbare planten: € 0,20 per stuk

Het verdeelcentrum van de Kwekerij zonder Land is elke vrijdag, zaterdag en zondag geopend van 14.00 tot 17.00 uur. Op het braakliggende Viconaterrein, ingang Rotsoord.

Kies de gewassen die u wil verbouwen.

Aarbeien, pompoenen, courgettes?

Kies een geschikte plek in Utrecht.

En laat via facebook weten welke plek u gekozen hebt zodat de stadslandbouwkaart van Utrecht steeds een beetje completer wordt.

Facebook Utrecht KIemt

May 13, 2012

Utecht Kiemt

De ontwerpers van Utrecht Kiemt kweken binnen in de verschillende bureau's de eetbare planten voor de Kwekerij zonder Land. Een prachtig uitzicht vanaf de werkplek.

Pompoenen in composteerbare koffiebekers.

May 12, 2012

Eerste lunch

Op 9 mei is er voor het eerst een lunch geoogst van de Desktoop die opgesteld staat in de Toonkamer bij Pastoe.

Een glas verse muntthee en een salade van tomaat/basilicum bij de boterham met kaas.

May 11, 2012

Workshop Cresspesto verplaatst

De CRESS workshop in de Pestohalte van Maaike bertens is verplaatst van vrijdag 11 naar zondag 13 mei. De workshop duurt van 13.00 tot 16.00 uur. Ook de lokatie is veranderd naar de boomgaard van Kinderboerderij Nieuw Rotsoord.
Reserveren kan via info@maaikebertens.nl

May 7, 2012

Pestohalte in Amelisweerd

Op zaterdag 6 mei heeft de Pestohalte bij de Veldkeuken in Amelisweerd een wilde kruiden pesto workshop met de kok Edwin Flores georganiseerd. Volgens de ontwerper Maaike Bertens werden de Pestohalte en workshop goed ontvangen; de deelnemers waren enthousiast en wandelaars kwamen nieuwsgierig een kijkje nemen. Het was een mooie zonnige dag.

Tijdens een boswandeling worden wilde kruiden zoals daslook en brandnetel verzameld.

In een boekje kan elke deelnemer een specimen van de verschillende wilde kruiden verzamelen en een bijpassend pestorecept noteren.

Sorteren, malen, mengen.

Pesto van hondsdraf, geitenkaas, hazelnoten en koolzaadolie klaar om te proeven. Zonderconserveringsmiddelen één week houdbaar. (100% van Hollandse bodem)

May 4, 2012

Desktoop in Toonkamer

Afgelopen dinsdag 1 mei, de dag van de arbeid, is Utrecht Manifest No.4 geopend voor het publiek. Nienke Sybrandy ontwikkelde de afgelopen maanden een werkplek waar voedsel verbouwd kan worden.

De Desktoop, die ze samen met Jeroen Wand gemaakt heeft, biedt een plek waar werken en kweken samenkomen. Werkend aan de Desktoop wordt de werknemer door zijn gewassen omringt die hij terloops verzorgt.

Gebuikmakend van het kunstmatige seizoen waar het altijd licht, droog, onbewolkt en 20 graden is, wordt de kantooragenda gemengd met de kweekkalender.

Het ladenblok onder het bureau, overbodig geworden doordat er minder gebruik wordt gemaakt van papier, is omgebouwd tot kas. De bureaulamp doet dienst als groeilamp.

Klaske Oenema heeft het hoorspel 'het Kantoor' gemaakt waarin een beeld wordt geschetst van de nieuwe gebruiken die er ontstaan als de kantoorgrond in het vijfde seizoen in gebruik genomen wordt.

May 4, 2012

Voedselconvertors in LE:EN

Sinds de dag van de arbeid te zien in restaurant LE:EN.

Het kruidenfilter vertraagt een vloeistof, waardoor deze tijd heeft om op smaak te komen. Een voorbeeld is een salade, waarbij de dressing langzaam door het filter loopt, en dan pas op de sla terecht komt.

Voedselconvertor: Kruiden vermalen

Voedselmembranen zijn kleine maaltijden die opgesplitst worden in twee componenten. Deze componenten worden gescheiden door een membraan dat langzaam oplost. Op het juiste moment komen de componenten bij elkaar, waarbij het membraan zelf het laatste ingrediënt van het gerecht is.



Voedselmembranen zijn kleine maaltijden die opgesplitst worden in twee componenten. Deze componenten worden gescheiden door een membraan dat langzaam oplost. Op het juiste moment komen de componenten bij elkaar, waarbij het membraan zelf het laatste ingrediënt van het gerecht is.

De cyclische rumtopf is een instrument, waarbij opscheppen van voedsel, en nieuw voedsel bereiden samenkomen. Het voedsel gaat door een vloeistof, waar het op smaak komt, en komt dan weer naar boven voor consumptie.

May 3, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express tijdens opening

Dorus Faber en Petra Hekkenberg rijden de Utrechtse Spoorpunt Express naar de openingsplek bij Tamoil.

De smaak van de Utrechtse Spoorpunt werd hoog gewardeerd.

May 3, 2012

Pestohalte in de Boomgaard

de Pestohalte in de Boomgaard van (kinder)boederij Nieuw Rotsoord. Op deze lokatie geeft de kweker/kok Caroline Zeevat op 25 mei een Moestuin Kruiden Pesto workshop van 11.00 tot 15.00uur. Reserveren kan via: info@maaikebertens.nl

De Pestohalte is en mobiele pesto keuken waar tegelijktijd als pauzemoment gekweekt, geproduceerd, bereid en geconsumeerd wordt.

Er waren 3 soorten pesto's te proeven: een ontbijt-, lunch- en dinerpesto. Andere workshop data: 6 mei: Van 12.00 tot 16.00 bij de Veldkeuken in Amelisweerd. Wilde Kruiden Pesto workshop met de kok Edwin Flores (Casa foresta) 11 mei: Van 12.00 tot 16:00 uur in de Botanische Tuinen van de Uithof. Cress Pesto workshop met de kok Eric Miete (Koppert Cress). Deelname per workshop €10,- p/p Max. 12 personen per Workshop. Reserveren kan via:info@maaikebertens.nl

May 3, 2012

Rotsoordbier proeven

Tijdens de opening konden de 2 verschillende rotsoordbieren geproefd worden. De reacties waren hoopgevend. Henriëtte Waal heeft daarvoor haar 'Home-brew-bar, de Ontnuchtering' naar Werkoord gebracht. Het bier is ook te proeven op 11, 12, 20 en 25 mei.

Het bier dat gebrouwen is in de Boomgaard van Nieuw Rotsoord: de Honingtripel. Op het etiket staan de twee thuisbrouwers die op 3 maart meegebrouwen hebben.

Voorraad Rotsoordbier in het 'Antwoordenmagazijn' van Werkoord.

Rotsoordbier 2, Espresso Stout. Door vader en zoon Banus gebrouwen in de wasstraat van Tamoil op 10 maart. Het bier is nog niet helemaal rijp. De koolzuur moet zich de komende weken nog verder ontwikkelen. De koffie van restaurant LE:EN is goed te proeven. Je zou bijna denken een biertje voor bij het ontbijt.

May 3, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express op de markt

Op dinsdag 1 mei heeft de Utrechtse Spoorpunt Express van de ontwerpers Dorus Faber en Petra Hekkenberg voor het eerst de weekmarkt om het Smaragdplein in Hoograven aangedaan. Elke dinsdag in mei kunt u naar de markt op de spoorpunt te proeven.

1. Verzamelen brood- en koekkruimels bij bakkers uit de buurt.

2. Vermalen van de Koek-en broodkruimels.

3. Naar de markt rijden.

4. Toevoegen gesmolten roomboter. 5. Persen koek en toevoegen glazuurlaag. 6. Koelen en dan proeven.

Utrechtse Spoorpunt Express op de weekmarkt op het Smaragdplein in Hoograven

May 3, 2012

Kwekerij zonder Land

Op donderdag 3 mei is de Kwekerij zonder Land gevuld met eetbare planten. Vanaf heden kunnen de planten daar tegen een tarief van 20 cent per stuk gekocht worden.

Waar en Wanneer:
Het plantenverdeelcentrum is geopend op
vr 11 - za 12 - zo 13 mei
vr 18 - za 19 - zo 20 mei
vr 25 - za 26 - zo 27 mei
vr 1 - za 2 - zo 3 juni
Steeds van 14.00 tot 17.00 uur.
Op het braakliggende Viconaterrein, ingang Rotsoord

Afbreekbare koffiebekers zijn gebruikt als kweek potjes.

400 Zaailingen worden omgepot.

De Kwekerij is een mini-tuincentrum waar 2500 planten te vinden zijn: de gewassen druif, framboos, aardbei, klimboon, pompoen, sla en groente¬kiemen. De Kwekerij geeft je tegen een sym¬bolisch bedrag planten mee. Je plant die in Utrecht en kweekt ze met zorg verder op. Dat kan een veilige plaats als het balkon en de ach¬tertuin zijn, maar is het liefst een meer prik¬kelende plek: het plantsoen, een plat dak, een leegstaand kantoor.

Neem je een plant mee, stuur dan een foto terug die toont waar je de plant poot. De foto’s worden in de Kwekerij opgehangen, zodat die in de loop van een maand zijn planten kwijtraakt en 2500 foto’s rijker wordt.

Op de tafel ligt een kleed met daarop de biotopenkaart van Utrecht. Deze kaart daagt uit tot een discussie over de mogelijkheden van stadslandbouw in de stad.

Veertig m2 rondom het verdeelcentrum is ontgonnen en ingezaaid met mosterdzaad. We hopen dat het in juni een mooi geel bloemenveld oplevert.

Alle foto’s van planten die ergens in Utrecht zijn neergezet worden op onze Facebookpagina getoond. Op de kaart in de kwekerij zonder land verschijnen gedurende de maand mei gele stippen. Die geven aan waar de meegenomen planten dan staan. Aan het eind van de maand mei moet de kwekwerij leeg zijn en de foto-galerij vol.

Volg ons op Facebook!

Op zondag 13 mei en 27 mei neemt Marcel Blekendaal je mee voor een wandelend onderzoek. De wandeling begint en eindigt bij de Kwekerij zonder Land. We Vertrekken om 14.00 uur.

May 3, 2012

Utrecht manifest No.4 is geopend

Proef Rotsoord in pesto's en bier, gemaakt volgens Rotsoord receptuur. Waar ligt het land van de stadsboer? Het kunstmatige kantoorklimaat telt als 5e seizoen om op het bureau te werken en kweken. Je lunch groeit terwijl je werkt. Een optocht van makers uit de wijk vormen 'Het Rijdend Alfabet': een staalkaart van de kennis en kunde in Rotsoord. In het tankstation de 'Tamoil Beauty Spa': nagels lakken in de kleur van je auto, koken op een warme motorkap en een Drive Thru Debate. En wat gebeurt er in de schuurtjes van Rotsoord? Ze vormen in veel stadswijken een onzichtbaar netwerk. Kunnen de nagebouwde schuren als productieruimte voor wijkautonomie zorgen? En ook: wat wil Rotsoord? In de Helpdesk komen vraag en aanbod samen in een groeiend antwoordenmagazijn met digitale bibliotheek en tentoonstellingen. Tussen de uitgestalde ideeën is bijvoorbeeld: een gepensioneerde robotarm uit China die stoelen print, een plastic opblaashond en de 'collectieve mankracht' in Lucas Maassen & Sons Furniture Factory. Zijn 3 zonen (9 en 7 jr.) schilderen meubels: 3 uur per week voor een euro per meubel. De wet tegen kinderarbeid begrenst eigenlijk productiesnelheid en uiterlijk.

Op dinsdag 1 mei was de feestelijke opening van Utrecht Manifest. Na de officiële opening, met o.a. een openingsrede van Tracy Metz en Jurgen Bey, zijn we in optocht, begeleid door twee muzikanten langs de resultaten tot nu toe gewandeld.

May 2, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express in het AD

Spoorpunt in AD. Een oude man verteld: "Vroeger hadden we niet veel geld. Dus kochten we spoorpunten. Dat was het goedkoopste gebak dat er was. Ik geloof 7 cent per punt."

May 1, 2012

Utrechtse Spoorpunt & Utrecht Manifest NO.4

De Utrechtse spoorpunt heeft het logo van Utrecht Manifest No.4 gekregen.

April 30, 2012

Werkplaats van EET

Gedurende de werkperiode van Utrecht manifest NO.4 hebben de ontwerpers van EET gewerkt vanuit Werkoord. Vanaf 1 mei is Werkoord ook een tentoonstellingsruimte waar resultaten getoond worden. De werktuigen die bij Werklandschap EET ontwikkeld zijn hebben allen een eigen plek in Rotsoord gevonden. De Voedselconvertoren in restaurant LE:EN, de Desktoop in de Toonkamer van Pastoe, de Pestohalte in de boomgaard van Nieuw Rotsoord, de Kwekerij zonder Land staat op het braakliggende Viconatrrein en de Utrechtse Spoorpunt Express op de markt en in de bibliotheek van Hoograven. De onderzoeken en inventarisaties die daaraan vooraf gingen worden getoond in de werkplaats van EET die daarvoor door Ester van de Wiel en Claus Wiersma verbouwd en ingericht is.

Kast met modellen en proeven. Foto Ralph Kämena.

Model van de Voedselconvertoren. Foto Ralph Kämena.

Wand met observaties, agenda, podcast. Op tafel ligt het Lexicon Food for Thought. Foto Ralph Kämena.

April 29, 2012

Bureaulade wordt kweekkast

Als onderdeel van de Desktoop is de bureaulade omgebouwd tot een kweekkast met LED verlichting.

April 29, 2012

Pestohalte bijna klaar

Pestohalte uitgeklapt

Zaailingen van kruiden voor in de Pestohalte

April 28, 2012

Kruidenfilterfabriek

Voedselconvertor: Bouw Kruidenfilter in de werkplaats.

April 28, 2012

Desktoop in aanbouw

Werkplaats waarin de Desktoop gebouwd wordt.

Desktoop in aanbouw.

April 24, 2012

Bitter

Bitter is naast zoet, zuur, zout en umami een van de vijf basissmaken die door de tong waargenomen kunnen worden. De bittere smaak wordt vooral op de achterzijde van de tong geproefd. Veel mensen, met name kinderen, vinden een bittere smaak onplezierig. Volwassenen, en vooral mannen, vinden bitter minder vies en soms zelfs echt lekker, vooral in combinatie met een zoete en/of vettige smaak. MB

April 24, 2012

Workshops Pestomaken

De pestohalte laat zien hoe slowfood toch snel kan zijn. Neem de tijd om zelf pesto's te maken met allerlei soorten kruiden uit de vensterbank, moestuin of uit het wild, dan heb je de rest van de week een snelle voedzame maaltijd. In drie verschillende workshops leer je kruiden kweken en verzamelen. Van de verzamelde kruiden maak je zelf een ochtendpesto, middagpesto en avondpesto. De houdbaarheidsdatum van zelfgemaakte pesto is één werkweek. De Pestohalte staat in mei op pluk- en pauzeplekken in Utrecht.

Schematische weergave van het bereiden van een pesto.

6 mei:
Wilde Kruiden Pesto workshop met de kok Edwin Flores van Casa Foresta. Van 12.00 tot 16.00 bij de Veldkeuken in Amelisweerd.

11 mei:
Cress Pesto workshop met de kok Eric Miete van Koppert Cress. Van 12.00 tot 16:00 uur in de Botanische Tuinen van de Uithof.

25 mei:
Moestuin Kruiden Pesto workshop met de kok Caroline Zeevat. Van 11.00 tot 15.00uur in de boomgaard van Nieuw Rotsoord.

Kosten voor deelname aan een workshop zijn € 10,- per persoon. Er kunnen maximaal 12 personen deelnemen aan een Workshop. Reserveren kan via:info@maaikebertens.nl

April 24, 2012

Receptenboekje

Receptenboekje van de Pestohalte. MB

April 23, 2012

Voedselconvertors

Voedselconvertors zijn kleine fabriekjes waarin tijd een kwalitatieve invloed heeft op voedsel. Vier voedselconvertors zijn uitgewerkt en worden in mei getest.

Een Biotopisch werktuig is een installatie waar 1000-jaren eieren geproduceerd worden.

Voedselmembranen zijn kleine maaltijden die opgesplitst worden in twee componenten. Deze componenten worden gescheiden door een membraan dat langzaam oplost. Op het juiste moment komen de componenten bij elkaar, waarbij het membraan zelf het laatste ingrediënt van het gerecht is.

Het kruidenfilter vertraagt een vloeistof, waardoor deze tijd heeft om op smaak te komen. Een voorbeeld is een salade, waarbij de dressing langzaam door het filter loopt, en dan pas op de sla terecht komt.

De cyclische rumtopf is een instrument, waarbij opscheppen van voedsel, en nieuw voedsel bereiden samenkomen. Het voedsel gaat door een vloeistof, waar het op smaak komt, en komt dan weer naar boven voor consumptie.

De Voedselconvertors zijn tijdens Utrecht Manifest No.4 elke dag vanaf 11.00 uur te zien bij restaurant LE:EN, Heuveloord 140, Utrecht.

Een biotopisch werktuig waar 1000-jaren eieren geproduceerd worden. Men kan dit als een fabriek beschouwen, waarbij de ingrepen bestaan uit input (kippenvoer en water) en output (duizendjarige eieren). Tussen input en output staat verwerking door de kippen, in feite de arbeiders van de fabriek. LM+DK

April 23, 2012

Voedselconvertors

Gereedschappen, technieken en exploitanten met als doel tijd in te laten werken op voedsel t.b.v. smaak en textuur, terwijl tegelijkertijd het bederfproces wordt vertraagd. LM+DK

Voedselmembraam

April 23, 2012

Voedselconvertors in aanbouw

Voedselconvertors zijn kleine fabriekjes waarin tijd een kwalitatieve invloed heeft op voedsel. Vier voedselconvertors zijn uitgewerkt en worden in mei getest.

Modellen van de Voedselconvertors: Membraamfabriek(links), Cyclische Rumtopf (rechtachter) en de Kruidenfilterfabriek (rechtsvoor). LM+DK

Eén op één onderdelen van de Membraamfabriek. LM+DK

Eén op één onderdelen van de Kruidenfilterfabriek. LM+DK

April 23, 2012

Pestohalte

De nieuwe werker is snel en slow tegelijk. Werk en vrije tijd lopen steeds vaker door elkaar heen. Een snelle, maar bewust gekozen maaltijd komt er tussendoor: het snelle slowfood. Biologisch geproduceerde verse ingrediënten op een dik belegd broodje, in plaats van fastfood en de zelf gesmeerde boterham. De pestohalte laat zien hoe slowfood toch snel kan zijn. Neem de tijd om zelf pesto's te maken met allerlei soorten kruiden uit de vensterbank, moestuin of uit het wild, dan heb je de rest van de week een snelle voedzame maaltijd. De houdbaarheidsdatum van zelfgemaakte pesto is één werkweek. De Pestohalte staat in mei op pluk- en pauzeplekken in Utrecht.

De Pestohalte in aanbouw. In samenwerking met: Jozef Bertens en de koks Edwin Flores, Eric Miete en Caroline Zeevat.

Deel van de keuken van de Pestohalte.

Waar en Wanneer: Vaste standplaats is in de boomgaard van Kinderboerderij Nieuw Rotsoord, Briljantlaan 101, Utrecht. Alle middagen van 13.00 tot 17.00 uur geopend.

April 23, 2012

Desktoop in het Vijfde Seizoen

In haar onderzoek richtte Nienke Sybrandy zich op de vraag of er op de werkplek voedsel verbouwd kan worden. Naast de vier seizoenen buiten biedt het kantoorlandschap een vijfde seizoen. Dit kunstmatige seizoen, waar het altijd licht, droog, onbewolkt en 20 graden is, biedt de mogelijkheid gewassen te telen die aansluiten bij de lunch. Hier vermengt de kantooragenda zich met de kweekkalender. De Desktoop biedt de werknemer een plek waar werken en kweken samenkomen. Werkend aan de Desktoop wordt de werknemer door zijn gewassen omringt die hij terloops verzorgt. Het ladenblok onder het bureau, overbodig geworden doordat er minder gebruik wordt gemaakt van papier, is omgebouwd tot kas. De bureaulamp doet dienst als groeilamp. Welke nieuwe gebruiken en tradities zullen er ontstaan in het vijfde seizoen als de kantoorgrond in gebruik genomen wordt?

Model van de Desktoop. Nienke Sybrandy in samenwerking met Jeroen Wand.

In mei is de Desktoop te zien in het vijfde seizoen in de Toonzaal van Pastoe, Rotsoord 3, Utrecht. Nienke Sybrandy heeft Klaske Oenema uitgenodigd een hoorspel ‘het Kantoor’ te maken waarin ze antwoord geeft op de vraag hoe een werkdag eruit ziet als je bureau tegelijkertijd een kweek- en oogstplek is.

April 23, 2012

Utrecht Kiemt: Biotopische rondleidingen

Wandelen is niet alleen de lichaamsbeweging, maar ook een mentale oefening. Marcel Blekendaal, in de rest van het jaar Polderwachter, is in de maand mei de Wachter van Rotsoord. Hij neemt je mee op een wandeling langs de voor- en achterkanten van Rotsoord. De wandeling is een onderzoek dat dezelfde vraag stelt als die ten grondslag ligt aan de kaart van Utrecht Kiemt! Zie om je heen de stad Utrecht; zie om je heen Rotsoord en vraag je af welke concrete mogelijkheden voor stadslandbouw er zijn. Wie kan er hier voedsel telen? Wanneer? Hoe? Voor wie? De wandeling kiest soms de rechtstreekse weg en wil snel ter zake komen. Te duur? Te onpraktisch? Te vies? Valt af! Maar wandelen gaat ook over ongebaande paden. Daar begint het gesprek met: 'maar als we nu eens...' De wandeling begint en eindigt bij de Kwekerij zonder Land. Daar kun je je keuze aan planten meenemen.

Marcel Blekendaal als Polderwachter

April 23, 2012

Utrecht Kiemt: Kwekerij zonder Land

De Kwekerij zonder Land jaagt een maand lang stadslandbouw in Utrecht aan. In de Kwekerij vind je de kaart te zien die voor het project Utrecht Kiemt! gemaakt is. Die kaart daagt uit tot een discussie over de mogelijkheden van stadslandbouw in de stad. De Kwekerij is een mini-tuincentrum waar 2500 planten te vinden zijn: de gewassen druif, framboos, aardbei, klimboon, pompoen, sla en groentekiemen. De Kwekerij geeft je tegen een symbolisch bedrag planten mee. Je plant die in Utrecht en kweekt ze met zorg verder op. Dat kan een veilige plaats als het balkon en de achtertuin zijn, maar beter is een meer prikkelende plek: het plantsoen, een plat dak, een leegstaand kantoor. Neem je een plant mee, stuur dan een foto terug die toont waar je de plant poot. De foto's worden in de Kwekerij opgehangen, zodat die in de loop van een maand zijn planten kwijtraakt en 2500 foto's rijker wordt.

Schets van de Kwekerij op het braakliggende Vicona terrein in Rotsoord. De kwekerij wordt eind april gebouwd. Met mederwerking van: Tom Woerdenbach, Marijne Beenhakker en Akke Brink

April 23, 2012

Imker

Imker of bijenhouder houdt zich bezig met het bestuiven van planten d.m.v. bijen en vervolgens het produceren van honing daarvan. Bijen hebben het echter moeilijk, ze lijden sterk onder landbouwgif, parasieten en ziektes. Vorig jaar deelde Stichting Natuur en Milieu 40.000 zakjes bijenvriendelijk bloemenzaad uit. De bloemen bloeien in de herfst, het moment waarop de bijen hun wintervoorraad aanleggen. Dat geeft bijen een betere kans om de winter te overleven. Het is overigens een misvatting dat bijen alleen op het platteland honing zouden produceren, ook in de stad kan honing van prima kwaliteit gemaakt worden (zie ook betonhoning). DA

In een afgeschermd deel van de kinderboerderij Nieuw Rotsoord houd Imker Jan van de Luijster ca. 25 bijenvolken. Naast het onderhouden van de kasten en de volken onderwijst hij ook over bijen op diverse lagere scholen in Utrecht. Om in voldoende drachtvoedsel te kunnen voorzien gaan de volken 'uit werken' naar oa de Heide. Zo heb je naast Utrechtse lindehoning ook heidehoning. NS

April 23, 2012

Voedselmembraam

Membraan (vlies) dat langzaam oplost. Membraan wordt in gerechten gebruikt als scheiding tussen twee componenten. Wanneer het membraan opgelost is, vormt het een extra onderdeel van het gerecht. LM+DK

April 23, 2012

Ontbijtpesto

Een pesto geschikt voor consumptie in de ochtend, op toast of in de yoghurt. Een voorbeeld is een pesto met rozemarijn, amandel, zachte geitenkaas en gedroogde abrikoos. MB

April 23, 2012

Lady Blue

Lady Blue is een blauwschimmelkaas gemaakt van rauwe geitenmelk. Lady was een zeer karakteristieke geit en de 'leading lady' van de kudde, met een vacht in de kleuren van blauwschimmel. Reden genoeg voor de Kruidenwij (biologische geitenhouderij en kaasmakerij) om deze speciale kaas naar haar te vernoemen. Het kaasje werd als pittig, weeïg en “verrassend sterk” omschreven tijdens de proefsessie op 13 april. DA

Proefborden op 13 april 2012.

April 23, 2012

Lekker Utregs

Volgens Roland Pereboom, directeur Milieucentrum, vinden we producten lekkerder als we er nauw mee in contact staan. Het Milieucentrum initieerde 5 jaar geleden Lekker Utregs om consument en producenten/ boeren meer met elkaar in contact te brengen en producten uit de regio Utrecht te profileren. “We willen daarmee ook zorgen dat Utrechters trotser op hun streek worden; dat heeft ook zeker weer een uitwerking op de smaak”, aldus Pereboom. DA

April 23, 2012

SPIN farming

SPIN farming (Small Plot Intensive farming) is een manier van voedselproductie die handig gebruik maakt van grond in de stad. Het is ontwikkeld door een boer uit Saskatoon Canada, Wally Satzewich, die ontdekte dat voedselproductie binnen de stad een aantal voordelen heeft boven voedselproductie op het platteland: de grondprijs is laag (mensen stellen hun tuin veelal om niet ter beschikking, of in ruil voor een deel van de oogst), er is voldoende water, de temperatuur is meestal een of enkel graden hoger (dus meer teelten per jaar), de afstand tot de markt is kort, etc. (bron: stadslandbouwblog) EW

April 23, 2012

SPIN farmer

SPIN farmer is een stadboer die op verschillende locaties bijvoorbeeld in achtertuinen van particulieren, collectieve binnentuinen of braakliggende stukjes gewassen verbouwd. De spin farmer is een boer zonder land, is eigen baas en heeft veel contact met zijn klanten. De spinfarmer heeft geen boerderij maar gebruikt een bus of bakfiets om akker naar akker te komen. Hij gebruikt geen grote zaai- en oogstmachines maar heeft aangepaste werktuigen. Het is hard, maar gevarieerd werk in de buitenlucht, dat ook inhoudelijk uitdagend is. (bron: stadslandbouwblog) EW

April 23, 2012

Spoorpunt

De spoorpunt is een typische Utrechtse lekkernij die is ontstaan in de crisisjaren. Deze koek werd gemaakt van alle kruimels en restanten die overbleven bij het bakproces in de bakkerij. Zo kon het voorkomen dat de smaak en de inhoud van deze koek nog wel eens verschilde. Het mag dan met recht een ‘seizoensgebonden product’ genoemd worden omdat bijvoorbeeld na de feestdagen er stukjes pepernoot en speculaas in de koek te vinden zijn. Het recept en de inhoud verschillen nog wel eens per bakker. Wat overeenkomt zijn de typische puntvorm en de flinke laag glazuur waarmee het geheel afgemaakt wordt. DF+PH

April 23, 2012

Weekmarkt

De wekelijkse versmarkt is in verandering. De tijd dat bezoekers alleen kwamen voor de goedkoopste aardappelen is zo goed als voorbij . De markt wordt steeds meer een plek van vermaak en consumptie. Een plek waar je komt om alle lagen van de bevolking eens goed te begluren, terwijl de marktkooplui de oren van je hoofd bulderen met hun nieuwste aanbiedingen. Toch maakt het weinig uit of je dat nu in Nederweert of in Bovenkarspel doet. DF+PH

April 23, 2012

Zaadbom

Een zaadbom wordt gemaakt van klei, compost en zaden. De ingrediënten worden met water gemengd en tot een bal van 3,5 cm gekneed. Als de zaadbommen goed gedroogd zijn worden ze over hekken gegooid om zo onbereikbare plekken in te zaaien. De klei zorgt ervoor dat de bal vocht goed vasthoudt zodat de zaden kunnen ontkiemen. De compost geeft de eerste voedingstoffen. De zaden wordt afgestemd op het seizoen. De eerste ‘seedbombs’ zijn ontwikkeld door Liz Christy (Green Guerrilla’s) om biodiversiteit te brengen op ontoegankelijke braakliggende kavels in Manhattan. Inmiddels is het een wijd verbreid fenomeen dat gebruikt wordt om beginnende guerrilla gardeners te enthousiastmeren. EW

April 23, 2012

Werkoord

Het Nieuwe Werklandschap heeft de thuisbasis aan de Heuveloord 140 in Utrecht. Vanuit deze locatie verspreiden de projecten zich in de wijk. Rotsoord wordt daarmee zowel voedingsbodem als test-site voor de verschillende activiteiten. Het Werkoord fungeert gedurende deze periode als broedplaats, werkplaats, ontmoetingsplaats, podium en archief en is open voor publiek.

April 23, 2012

Kantoortomaten

Als het aan Nienke Sybrandy ligt hebben we straks op kantoor o.a. tomaten- en komkommerplanten staan. Sybrandy ontwerpt diverse eetbare groen-toepassingen op kantoor. Groot voordeel is dat hier de temperatuur en het licht constant zijn en er bovendien een heleboel extra energie (o.a. van apparaten zoals computers, faxen, printers) gratis beschikbaar is. DA

April 23, 2012

Behangplanten

Planten die geplaatst worden in kantoren waar niemand zicht mee verbonden voelt en die door niemand opmerkt worden. Deze planten worden meestal geleased bij en verzorgd door een planteninterieurverzorger. NS

Kantoorruimte Pastoe

April 23, 2012

Buitenbrouwerij

De mobiele Buitenbrouwerij van ontwerper Henriëtte Waal is één van de tools die tijdens het project Eetbaar Landschap ontwikkeld is. Met de Buitenbrouwerij wordt op locatie met lokale ingrediënten 50 liter speciaalbier gebrouwen. Inmiddels is de brouwerij uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar. HW

April 23, 2012

Biotopisch werktuig

Een leefomgeving van organismen, dat zodanig is ingericht dat voedselproductie en oogst bijna gelijktijdig plaatsvinden. Men kan dit als een fabriek beschouwen, waarbij de ingrepen bestaan uit input (voedingsbodem toedienen voor organismen) en output (oogsten van producten). Tussen input en output staat verwerking door de organismen, in feite de arbeiders van de fabriek. LM+DK

Een biotopisch werktuig dat 1000-jarige eieren produceert. Deze traditionele Aziatische delicatesse bestaat uit eieren die gecontroleerd gefermenteerd worden, waardoor ze tegelijkertijd geconserveerd én op smaak gebracht worden. LM+DK

April 23, 2012

Desktoop

De Desktoop biedt de werknemer een plek waar kan worden gewerkt en gekweekt binnen het 5e seizoen. NS

Werken en kweken gaan samen.

April 23, 2012

Electrotrekker

Een elektronisch vervoermiddel waarmee rolcontainers en andere rollende karren zonder lichamelijke belasting van de ene naar de andere plek gebracht kunnen worden. DF+PH

Spijkstaal trekker die omgebouwd wordt voor de Utrechte Spoorpunt Express

April 23, 2012

Utrechtse Spoorpunt Express

Tijdens de dinsdagmarkt op het Smaragdplein in Hoograven zijn er maar weinig lokale producten te vinden. Hoewel alle marktkooplieden en venters direct uit de regio komen verkopen ze geen streekproducten. Als reactie ontwerpen Dorus Faber en Petra Hekkenberg de ‘Utrechtse Spoorpunt Express’, een mobiele kar die ingezet wordt tijdens de wekelijkse versmarkt. Het typische Utrechts koekje ‘de spoorpunt’ gaat Utrecht op de markt vertegenwoordigen. De ‘Utrechtse Spoorpunt Express’ haalt, bij de bakkers uit de buurt, koek- en broodkruimels op die overblijven na het bakproces. Op de markt worden de kruimels vermalen en, na toevoeging van roomboter, in een taartvorm geperst. Nadat de bovenkant een roze glazuur laag heeft gekregen wordt de taart in punten gesneden; De Spoorpunt is klaar om geproefd te worden. Heerlijk met een kopje thee.

Waar en Wanneer: Op dinsdagen in mei van 12.00 tot 14.00 uur op de wekelijkse Versmarkt Smaragdplein. Op andere dagen in de bibliotheek Hoograven, Smaragdplein 100. Maandag, woensdag 14.00 tot 18.00 uur, Donderdag gesloten, Vrijdag 14.00 tot 20.00 uur, Zaterdag 10.00 tot 15.00 uur. Op 30 april: 10.00 tot 12.00 uur, Twijnstraat, Hoograven en van 12.00 tot 14.00 uur, Bakkersbrug, Utrecht Centrum.

April 20, 2012

Pestohalte

Model van de Pestohalte Een mobiele pesto keuken waar tegelijktijd gekweekt, geproduceerd, bereid en geconsumeerd wordt.

April 13, 2012

Smaakevolutie

De Romeinse Relmuis was een ware lekkernij. Door dit eekhoornachtige beestje op te dienen bij een banket liet een Romein zijn status zien. Grieken aten slakken, knollen en bollen omdat ze de potentie zouden bevorderen. Feit is dat smaken sterk gerelateerd zijn aan sociaal-culturele omstandigheden. Onze smaak kan sterk veranderen, o.a. door bepaalde gezondheidsclaims. Veel mensen vinden echte boter nu vies en eten liever margarine, en halfvolle melk is eveneens gemeengoed geworden, aldus Garmt Dijksterhuis, sensatie en perceptie-expert bij Unilever. DA

April 13, 2012

Sapore - Sapere

Als we meer weten over ons voedsel gaan we ook anders eten, niet voor niets hebben de Latijnse woorden ‘eten’ en ‘weten’ dezelfde etymologische stam, aldus Antonia Mazel tijdens het smaakdebat op 13 april. DA

April 13, 2012

De Leckere

“Ik zou zeggen een witbiertje”, aldus Roland Pereboom, directeur Milieucentrum Utrecht tijdens de proefsessie op 13 april. We proefden echter een bockbiertje van De Leckere, het Utrechtse biermerk dat 100% biologische bieren brouwt. DA

April 13, 2012

Distinctiemiddel

Smaak wordt door sociologen vaak gezien als distinctiemiddel. Met een goede smaak kun je je dito sociale status bestendigen. De Franse filosoof Bourdieu (1930-2002) schreef hierover in La Distinction, Critique sociale du jugement (1979). Iemands (culturele) smaak is sterk gerelateerd aan de klasse waar hij of zij toe behoort. Smaak is dus niet alleen een kwestie van persoonlijke voorkeuren, maar ook sterk afhankelijk van je omgeving. “Ondanks een sterk geëgaliseerde samenleving wordt dit klassenonderscheid nog veelvuldig gebruikt als we het over smaak hebben,” aldus Michiel Korthals, hoogleraar toepaste filosofie Universiteit Wageningen. Het blijkt dat nog steeds veel mensen uit lagere sociale klassen zich slechter voeden door een gebrekkige kennis van eten. (Debat op 13 april) DA

April 13, 2012

Bourdieu

De Franse filosoof Bourdieu (1930-2002) werd vooral bekend door zijn boek La Distinction (1979) waarin hij schreef hoe je sociale status samenhangt met je culturele kapitaal (kennis, vaardigheden, smaak). Je smaak is dus niet simpelweg gerelateerd aan je eigen persoonlijke voorkeur, maar wordt veeleer bepaald door de groep (sociale klasse) waartoe iemand behoort. (zie ook distinctiemiddel) DA

April 12, 2012

Tape

April 12, 2012

Aardbeien-Academie

In plaats van de aardbeien van de kwekerij in Oirschot naar de keuken van de consument te brengen besloot Jan Robben dat de plantjes zelf naar de consument moesten om de optimale kweekafstand van 10 meter te halen. Hij richtte de Aardbeienacademie op waar studenten kunnen leren hoe straks aan die plantjes de heerlijkste smaakaardbeien groeien. De studenten kunnen online vragen stellen en worden via video’s, foto’s en handleidingen ingevoerd in de kunst van het aardbeien telen. EW

Link naar de aardbeien-academie

April 12, 2012

Aardbeien

De laatste dagen aan de plant zijn voor de aardbei de allerbelangrijkste. Dan worden de meeste suikers ontwikkeld waardoor een zoete smaak ontstaat. De ideale afstand tussen teelt en consumptie is tien meter; dat zorgt ervoor dat je de aardbei sappig en volrijp kunt eten. Aardbeien uit eigen tuin of balkon hebben 0,0 foodmiles en een gegarandeerde fantastische smaak. EW

April 12, 2012

Bostel

Restprodukt van het bierbrouwproces. Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel. Bierbostel is een hoogwaardig eiwitrijk veevoer.

De kippen van Nieuw Rotsoord eten de bostel uit de Buitenbrouwerij.

April 12, 2012

Maischen

Maischen is een onderdeel van het bierbrouwproces. Tijdens het maischen wordt de geschrote mout gemengd met warm water. De enzymen die tijdens dit proces vrijkomen breken het zetmeel in de mout af tot enkelvoudige suikers. Het mengsel dat uit dit proces voortkomt heet wort en bevat hoofdzakelijk de vrijgekomen enkelvoudige suikers. Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel.

April 12, 2012

Landschapsarchitectuur

(Landschaps)architectuur (1)
Vormgeven aan de menselijke interactie met natuurlijke processen. Natuurlijke processen vind je op uiteenlopende schaalniveaus en in diverse milieus: in de stedelijke woonomgeving, natuurgebieden, cultuurlandschappen en gedifferentieerde regio's. Landschapsarchitectuur heeft ook voedselteelt als onderwerp, zowel expliciet als impliciet. Denk bijvoorbeeld aan de beleving en vormgeving van routes door agrarische landschappen, de functionele programmering van groene ruimtes en de omgang met eetbare planten. FS

(Landschaps)architectuur (2)
(Landschaps)Architecten zijn deskundigen die kijken naar grotere systemen. Rotsoord is een interessant maar onbelangrijk stukje Utrecht. Het gaat er om hoe stadslandbouw op de schaal van de stad en haar omgeving een rol kan spelen. Wat is de relatie tussen stedenbouwkundige structuren, bodem, bevolkingsopbouw, buurteconomie en kansen voor voedselteelt? Welke relatie is er met andere ruimtelijke ontwikkelingen? Wat maakt de Nederlandse stad anders dan de Amerikaanse, en wat maakt Utrecht anders dan Rotterdam? ND

April 12, 2012

Pioniersplant

Plant die zich kan vestigen en handhaven op terreinen waar verder nog niets groeit.

April 12, 2012

Pioniersvegetatie

Eerste plantengroei op nog onbegroeid terrein. EW

Pioneersvegetatie op het braakliggende Vicona-terrein in Rotsoord.

April 12, 2012

LED Kweeklampen

LED-verlichting heeft het voordeel dat er weinig warmtestraling wordt afgegeven. LED-lampen kunnen daardoor veel dichter op het gewas worden gehangen, waardoor meer lagen bij dezelfde kashoogte mogelijk zijn. Verder heeft LED-verlichting de eigenschap dat er 1 kleur wordt gegeven. Er kan heel precies worden gedoseerd met lichthoeveelheden van de juiste kleur. Het lichtspectrum kan hierdoor afgestemd worden op de fotosynthese van specifieke planten in elk stadium van de groei en bloei.

LED verlichting bij de HAS in Den Bosch.

April 12, 2012

Meerlagenteelt

Telen van groenten en bloemen op meerdere verdiepingen (bijv. in leegstaande kantoorpanden) zonder daglicht. Kunstmatig licht is een belangrijke factor bij meerlagenteelt. LED-verlichting is hiervoor geschikt omdat er weinig warmtestraling wordt afgegeven. LED-lampen kunnen daardoor dichter op het gewas worden gehangen, waardoor meer teellagen bij dezelfde kashoogte mogelijk zijn.

Kweekkast bij Philips, afdeling horticulture lighting in Eindhoven. Foto Nienke Sybrandy.

April 12, 2012

Vockingworst

Vockingworst is een speciaal soort (bak) leverworst die gemaakt wordt door de firma Vocking BV uit Utrecht. De Vockingworst wordt al ruim honderd jaar volgens het zelfde recept gemaakt. H.N.A. Vocking, die Varkensslachterij H.N.A. Vocking in 1891 oprichtte, heeft het oorspronkelijk, geheime, recept samengesteld. De slagerij werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw gesloten, maar de Vockingworst wordt nog steeds geproduceerd. 'Broodje Vocking' is nog altijd een begrip in menig Utrechts etablissement.

April 10, 2012

Platdak

Het platte dak is een categorie die heel goed de kansen en beperkingen van stadslandbouw toont. De tegenwerpingen zijn legio: draagkracht, veiligheid, droogte, bereikbaarheid zijn er een paar. Maar als we een oplossing vinden voor die problemen is er een groot areaal aan ruimte beschikbaar. ND

Plat dak Werkoord en LE:EN

April 10, 2012

Floppydiskbak

1e experiment: test voor het kiemen en kweken in het 5e seizoen op het kantoor.

April 10, 2012

Zuidmuur

Zuidmuur is een muur op het zonnige zuiden gericht. De zuidmuur is een echt stadse categorie die past in een eeuwenoude kweektraditie: hoe vang ik warmte? Warmteminnende planten als druif, kiwi en abrikoos kunnen daarom juist in de stad, waar hoe dan ook een warm microklimaat heerst, goed meeliften. ND

April 10, 2012

Gewas

Een gewas is een plant die eetbaar is of eetbare producten heeft en die specifiek in de stad op zijn plek is. Dat kan zijn omdat de stad als biotoop zeer geschikt is. Voorbeeld: druif of kiwi, die uitstekend groeien tegen zuidmuren. Of omdat de vruchten rijp gegeten moeten worden en kwetsbaar zijn, zoals aardbei. Pompoenen en bonen sluiten heel goed aan bij het dieet van groepen stadsbewoners en kunnen heel goed door die bewoners zelf geteeld worden. Tenslotte kiemen, die met hun vers geperst sap passen bij hedendaagse urbane patronen. NvD

Bonen

April 1, 2012

Stadslandbouw

Stadslandbouw in Nederland is voedselteelt in, maar met name ook rond de stad. Het is gericht op consumptie in diezelfde stad, met gebruik van nutriënten en energie uit het stedelijk systeem, door professionals of hobbyisten. Nederlandse steden kennen weinig leegstand, braakliggend terrein of restruimte. Voedselteelt in de stad is daarom beperkt in zijn kansen, maar desondanks uit sociaal oogpunt interessant. Om de stad is behoorlijke productie haalbaar. Stadslandbouw richt zich op gewassen of dieren waar teelt in of rond de stad daadwerkelijk zin heeft. ND

March 30, 2012

Mosselmarkt

Kunnen we over 20 jaar een Mosselmarkt in Utrecht verwachten? Volgens Lars Charas, eigenaar van Feeding Good, zal de markt voor mosselen en andere schelpdieren gaan verhonderdvoudigen in minder dan 20 jaar tijd en worden gebieden met zoute kwel ingezet voor schelpdierenteelt. (debat 30 maart). DA

March 30, 2012

Het Nieuwe Conserveren

Bij traditioneel conserveren staat de tijd stil. De oogst wordt uitgesteld. Dat is functioneel wanneer men seizoensgebonden is, of zich tegen schaarste wil beschermen. In de huidige tijd is geen sprake van voedselschaarste. Dat is wellicht mede te danken aan conserveringstechnieken.

Vers is het hoogst haalbare. Alles wat ‘oud’ of imperfect is wordt afgedankt. Bevreemdend is dat wat wij voor vers aanzien, vaak in staat van verrotting verkeert. Fruit wordt onrijp geplukt, op een tankschip geladen, en is 3 weken onderweg naar de supermarkt. Tegen de tijd dat het fruit hier aankomt, is het zachter en zoeter geworden, en ook wat verkleurd. Wij denken dat het rijp is, maar in werkelijkheid is het begonnen aan zijn verval. In tegenstelling tot vruchten die rijpen aan de plant, krijgen deze producten geen voedingsstoffen meer, maar is het puur de inwerking van bacteriën die de vruchten laten rijpen.

Een nieuwe manier van conserveren; zoeken naar methodes om niet alleen het oogstmoment uit te stellen, maar tegelijk ook smaak- en textuurveranderingen aan voedsel teweeg te brengen. LM+DK

March 30, 2012

Stadslandbouw moet nog een beetje rijpen

Tomaten uit eigen tuin, bladsla uit die van de buren en vlees van de koe uit de nabije omgeving; zo ziet het scenario van stadslandbouw eruit. In de stedelijke omgeving duiken steeds vaker groene daken, hangende tuinen en tomatenbermen op. Maar is er in Utrecht ruimte genoeg voor dit “nieuwe volkstuinieren” en wat winnen we er eigenlijk mee? Is het gezonder, goedkoper, lekkerder?
Die vraag stond centraal tijdens het debat op 30 maart in het werklandschap Rotsoord. Onder de titel Brokkelkaas en Jonge spruiten spraken Jan Willem van der Schans (landbouweconoom Universiteit Wageningen en initiatiefnemer van Eetbaar Rotterdam), Garmt Dijksterhuis (sensatie en perceptie expert bij Unilever) en Lars Charas (kok, fruitteler en landbouw toekomstvoorspeller) over de mogelijkheden van stadslandbouw.

NOS kopte onlangs dat de sterke groei van stadslandbouw gerelateerd zou zijn aan de crisis? Is het daadwerkelijk goedkoper eigen boontjes te doppen? Volgens landbouweconoom Jan Willen van der Schans moet de winst eerder gezocht worden in het feit dat veel kantoorgebouwen leeg staan. “Voor gemeentes is het erg gunstig die lege plekken te benutten en dat kan wat hem betreft zeker met stadslandbouw. Een kantoorgebouw biedt uitstekende omstandigheden; er heerst een constante temperatuur en de lichtinval is meestal bijzonder goed. Ik geloof zeker dat het ‘vijfde-seizoen- project van ontwerper Nienke Sybrandy over het verbouwen van groenten en fruit op de kantoorgebouwen veel kans van slagen heeft. Maar ook de stad zelf beschikt over genoeg lege plekken; bermen, groenstroken of parkeerplaatsen kunnen makkelijk ‘vergroenen’, net als de platte daken van veel huizen in de stad.”

Het grote voordeel van groenten en fruit in de stedelijke omgeving verbouwen is volgens Van der Schans dat de gewassen precies op het juiste moment geoogst kunnen worden, en niet, zoals nu een paar dagen te vroeg omdat ze nog getransporteerd moeten worden. “Door beperkte transporttijd en het feit dat we met onze neus letterlijk op de producten staan, krijgen we versere producten”, aldus Van der Schans.

De relatie tussen tijd en kwaliteit komt vaak terug deze avond. Veel verse aanplant, jonge producten krijgen vaak een hogere kwaliteitsstempel. Daarentegen geldt voor kazen en wijnen dat ze juist moeten rijpen om aan kwaliteit te winnen. Waar ligt de tijdsgrens? En proeven we eigenlijk wel het verschil?

Het forum en publiek wordt aan een smaaktekst onderworpen. Kunnen ze het verschil tussen belegen en gerijpte kaas goed achterhalen? Het blijkt lastig, niet in de laatste plaats omdat de kazen op het proefbord qua kleur misleidend zijn. De donkergele variant zou op het oog het oudste zijn, maar blijkt toch jonger dan de bleekgele kaas die van geitenmelk blijkt te zijn gemaakt.
Voor het proeven neem je de hele omgeving mee vertelt Garmt Dijksterhuis; de omgeving waarin je proeft, het gezelschap waarmee je proeft, je eigen ervaringen en verwachtingen; dat hele palet bepaalt de smaaksensatie en intensiteit. Het werklandschap Rotsoord is wat hem betreft een prima proefomgeving niet in de laatste plaats vanwege het geïnteresseerde publiek.

KWALITIJD, jonge spruiten & brokkelkaas. Uit de serie verkennende gesprekken over het Nieuwe Werklandschap Rotsoord.

Het verschil tussen de stadse biologische tomaten en de kweektomaten van de supermarkt is wel goed traceerbaar. Lars Charas experimenteert zelf met supermarkt tomaten, die nu al ruim 5 weken op de vensterbank liggen. “Ze zien er nog steeds goed uit; dat kan echt niet kloppen.”
Is de stedelijke omgeving echter wel zo gezond dan? Veel stedelijke grond is vervuild en er is nauwelijks bodemtoezicht. Boerenlandbouwgronden worden continue gecontroleerd en moeten bepaalde periodes braak liggen om aan kwaliteit te winnen. Volgens Jan Willem van der Schans moeten we daar beslist niet te kleinzielig over doen. “ Ik zou zeggen gewoon beginnen. De stadse grond is van prima kwaliteit.”
Toch geeft hij wel aan dat de boeren intensief betrokken moeten worden bij stadslandbouw. We hebben hun kennis en expertise hard nodig. Ook Charas denkt dat de stedelijke parttime boeren regelmatig van advies moeten worden voorzien. Boeren kunnen die rol zeker gaan vervullen.
Hoe voorkomen we echter dat we straks allemaal radijsjes gaan verbouwen en we nauwelijks nog spruitjes krijgen? Wie houdt het overzicht en de regie? Moeten we niet zorgen voor een ruimtelijke eetordening? Ook daarover is Van der Schans nuchter; verbouw gewoon waar je zin in hebt. De variëteit zal in eerste instantie het probleem niet zijn. We moeten ook niet verwachten dat stadslandbouw de gewone landbouw meteen gaat overnemen. Het voegt gewoon veel toe aan de stad; niet alleen goede en verse producten, maar zeker ook een belangrijke beleving. Iedereen weet dat het samen tuinieren goed is voor het wijk-en buurtcontact en een beetje wroeten in de tuin is beslist gezond voor de stressvolle stadsbewoners.” Op termijn is het overigens wel bevorderlijk dat de Nederlandse overheid zich gaat bezig houden met deze eetordening. In andere landen is dit een wezenlijk onderdeel van het ruimtelijke ordeningsbeleid.

Hoe ziet de toekomst van Utrecht er volgens het forum uit? Is de stad over tien jaar daadwerkelijk een hof van ede? Lars Charas ziet vooral kansen voor de visvangst in en om Utrecht; Nederland moet zich volgens hem veel meer op schaal en schelpdieren concentreren, want de veeteelt is onhoudbaar. Van der Schans en Dijksterhuis delen de visie dat de intensieve veeteelt in Nederland onhoudbaar is, maar zien nog niet zoveel brood in de visvangst. Wel is het forum ervan overtuigt dat we een flink groenere stad zullen gaan creëren; daktuinen, geveltuinen, balkontuinen staan nog maar in de kinderschoenen; als we de ideeën over groenbebouwing een beetje laten rijpen dan kunnen we zeker een weelderig groene en voedzame stad krijgen.

door Danielle Arets

March 25, 2012

Plek

Een plek is een benoembare eenheid in de stad die we op de kaart kunnen terugvinden, en die een bepaalde geschiktheid heeft voor voedselteelt omdat de biotoop gunstig is. Een plek kan een stuk braakliggend gebied zijn in een industriegebied, of een ongebruikt binnenterrein van een flatcomplex. Plekken doen zich meestal voor als categorie of als serie: de wijk Hoograven kent diverse ongebruikte binnenterreinen, net zoals Leidsche Rijn vele gebieden kent die voorlopig niet bebouwd gaan worden. ND

March 23, 2012

Voedselcurator

Hybride van kok en vormgever. Een voedselcurator stelt een collectie voedsel samen, waaruit hij exposeert (consumeert) en conserveert (bewaart). LM+DK

March 23, 2012

Voedselparadox

Omdat het voedsel ouder is, wordt het verser. De invloed van tijd op voedsel, leidt niet alleen tot verval. Tijd kan zorgen voor het ‘op-smaak-komen’ van het gerecht. LM+DK

Soep als voedingsbodem voor eetbare schimmels? LM+DK

March 19, 2012

Ontkoppeld of verbindend koken

ontkoppeld koken
Een keuken van deze tijd zou efficiënt, snel en smaakvol moeten zijn. Om de benodigde acties van de gebruiker te beperken, moet de keuken intelligent zijn.

De oplossingen die we nu kennen voor tijdgebrek in de keuken, zijn halffabricaten of kant-en-klaar maaltijden. Zowel bij afhaalmaaltijden, als bij opwarmmaaltijden, vindt het werkelijke koken buiten de eigen keuken plaats. Dit noemt men ontkoppeld koken. Het eten wordt bereid op een andere tijd dan wanneer het gegeten wordt. In tegenstelling tot gekoppeld koken, waarbij het eten, direct voor het wordt gegeten, wordt bereid.

Volgens culinair recensent Johannes van Dam heeft ontkoppeld koken de toekomst. (’Koken met de schaar’, Johannes van Dam, Elsevier, 14 nov 2007)

Ontkoppeld koken kent echter 2 belangrijke nadelen:
Ten eerste is het van groot belang dat het ‘regenereren’ van het voedsel (het opwarmen ervan) goed gebeurt want hier gaat vaak smaak en textuur verloren. Voor sommige gerechten is het zelfs onmogelijk om ze te regenereren zonder kwaliteitsverlies. Het tweede nadeel zijn de extra schakels die tussen het bereiden en het eten komen. Zoals verpakking, opslag en eventueel vervoer.

Al met al zien wij ontkoppeld koken niet als meest efficiënte en effectieve manier om te koken onder tijdsdruk. Ontkoppeld koken gaat uit van de traditionele opvatting dat gerechten niet meer mogen veranderen na de bereiding, maar dat ze in exact dezelfde conditie moeten worden geconsumeerd. In dezelfde gedachte past dus ook het gekoppeld koken, waarbij het vers bereide, helemáál het hoogst haalbare is.

Soep als voedingsbodem voor eetbare schimmels?

Verbindend koken
Een nieuwe manier van koken. Moment van bereiding en moment van consumptie zijn niet direct aan elkaar gekoppeld, maar zijn wel verbonden. De moderne keuken hoeft géén moderne akker te zijn. Het gaat niet om autarkie, maar wel om kwaliteit met zo min mogelijk moeite. Wanneer je rijping, rotting, fermentatie etc. niet meer beschouwd als iets ongewenst, ben je in staat om voedsel zichzelf te laten bereiden. Net als in het werklandschap, is in deze nieuwe keuken de planning essentieel. De acties zijn beperkt, maar de afstemming moet doordacht zijn.

Cyclisch koken
Wanneer het verbindend koken nog naar een hoger niveau wordt getild, zou je kunnen denken aan cyclisch koken. Dit betekent dat mét het moment van eten, meteen een nieuwe actie in gang wordt gezet om een gerecht te (laten) bereiden. Hierbij kan composteren en/of fermenteren een grote rol gaan spelen.

March 19, 2012

Voedsel in relatie tot tijd

Het moment dat levend materiaal voedsel wordt, noemen we de oogst. Dit geldt zowel voor plantaardig als dierlijk materiaal. Vanuit de oogst kan voedsel twee kanten op: geconsumeerd of gecomposteerd worden. Streng bekeken is consumptie ook compostering en andersom. Het onderscheid dat we maken is dat consumeren altijd door mensen wordt gedaan. Composteren wordt door andere organismen gedaan.

Er is nog een derde richting mogelijk vanaf de oogst. Deze richting staat even ver af van composteren als van consumeren. Het is een richting zonder uitspraak in die zin. Wanneer de oogst wordt uitgesteld, spreek je van conserveren. De tijd staat (min of meer) stil, waardoor de oogst op een later tijdstip kan plaatsvinden. Dan kan alsnog worden gekozen voor consumeren of composteren.

In de cyclus van voedsel is het natuurlijke verloop: oogst-verval-compost-kiem-oogst en zo verder. Er zijn vele ingrepen denkbaar in deze cyclus, waarmee hij vertraagd of versneld kan worden. Behalve conserveren is ook versneld rijpen mogelijk, of versneld opkweken.
Op deze manier wordt het volgende stadium in de cyclus uitgesteld. Bij geavanceerde technieken zoals stamcelkweek is het zelfs mogelijk om sommige stadia compleet over te slaan. LM+DK

LM+DK

March 19, 2012

Kookprocessen

Natuurkundige of scheikundig koken
Het huidige koken bestaat uit scheikundige en natuurkundige processen. Opvallend is dat de omgeving die nodig is, om een voedselproduct scheikundig te laten veranderen natuurkundige condities heeft. Bijvoorbeeld: een oven genereert warmte, onder invloed van deze warmte verandert het product dat je er in stopt. Enigszins afhankelijk van de structuur gaart een product bij een temperatuur van rond de 75 oC. De eiwitten in het product stollen dan, dit is garing van het product. Er vindt dus een scheikundig proces plaats.

Terwijl scheikunde gaat over het veranderen van de ene in de andere stof, gaat natuurkunde over elementaire stoffen die niet van natuur veranderen. Ze kunnen wel smelten of verdampen, maar niet in een andere stof veranderen. Het verschil is gradueel. In de praktijk zit hierin veel overlap wardoor het verschil niet altijd eenduidig is.

Opvallend is, dat zeker in de keuken, het opstarten van natuurkundige processen tijd kost. Een oven moet warm worden, dit neemt wel een half uur in beslag. Wanneer je een liter water aan de kook wil brengen moet je tien minuten wachten voor het daadwerkelijk kookt, en een vriezer opstarten duurt wel een dag. De verschillen in tijd hangen samen met de capaciteit en de omvang van apparaten, maar het blijven processen met wachttijden. Niet voor niets staat een vriezer permanent aan, draait een oven continu en staan in drukke restaurants ‘aubainmarie’-bakken waar permanent kokend water in zit.

Synchrone processen
Deze manier van werken is uiteraard beredeneerd vanuit de huidige gedachten over voedsel en voedselbereiding. Wat kan er gebeuren als je deze twee processen uit elkaar trekt, of synchroon laat lopen? Of wanneer je er voor zorgt dat de omgeving waarin een product bereid wordt zelf het voedsel is? Het klinkt misschien vreemd, maar in andere culturen wordt er van oudsher op deze manier naar voedselbereiding gekeken.

In Japan bijvoorbeeld, wordt veel gebruik gemaakt van fermentatie. Fermentatie is simpel gezegd een gecontroleerde rotting. Celculturen, schimmels of bacteriën veranderen de eigenschappen van een product met tot gevolg het product anders smaakt, voelt en lang houdbaar blijft.

In de Japanse keuken worden ook veel voedselproducten gemarineerd, waardoor ze rauw gegeten kunnen worden, of waardoor ze een zeer korte bereidingstijd kennen. Marineren kan op veel manieren gebeuren, met verschillende producten. Opvallend is wel dat marineren een scheikundig proces is, dat veel tijd kost. Je legt ’s ochtends voedsel te marineren, en aan het einde van de dag, twee dagen, of zelfs week is het gereed voor consumptie. De marinade heeft een tweeledig doel; het geeft smaak aan een product, maar belangrijker is, dat het de structuur van een product verandert.
(Lucas Mullié & Digna Kosse)

March 14, 2012

Eetbare Kantoortuin

Mirabel Osler: "There can be no other occupation like gardening in which, if you were to creep up behind someone at their work, you would find them smiling."

Edible office garden

De eetbare kantoortuin is een ontwerp van Michael Mobbs en samengesteld door Matt Ibanez & Liefhebbers met groene vingers. De grond van de tuin is een mix van potgrond en compost uit het café op de begane grond. De compost is in 6 maanden opgebouwd uit keukenafval en composteerbare bekers en borden. De eetbare kantoortuin is gestart met basilicum, sla, koriander, rozemarijn, aardbeien, aubergine, munt, een kumquatboom en wijnranken. Het doel is te demonstreren hoe creativiteit en duurzaamheid geïntegreerd wordt in de werkomgeving. EW
(bron: http://edibleoffice.tumblr.com)

Edible office garden

March 14, 2012

Buitenbrouwerij in AD

Op zaterdag 10 maart hebben we in de wasstraat van Tamoil het 2de Rotsoordbier gebrouwen. Het Algemeen Dagblad kwam polshoogte nemen.

Buitenbrouwerij in het Algemeen Dagblad op maandag 12 maart 2012.

March 14, 2012

Pesto

Maaike Bertens werkt aan een mobiele pesto installatie voor Rotsoord. Hiervoor experimenteert ze met nieuwe combinaties van ingrediënten. Ze gebruikt daarbij niet alleen de bekende keukenkruiden zoals basilicum en koriander, maar ook cress (kiemen) en wilde kruiden.

De overige ingrediënten voor de pesto's worden binnen een straal van 20 km - met Rotsoord als centrum - verzamelt.
Momenteel brengt ze in kaart welke regionale producten beschikbaar zijn en doet ze tests met diverse kazen, zoals petit doruvael een zeer smaakvolle roodbacterie kaas.

Basil cress pesto. Een traditionele pesto met de basil cress heeft een wat grasachtige en aardse smaak. Dat is we wel even wennen als je een zelfgemaakte pesto met basilicum kruid gewent bent.

Experimenten van pesto's met cress. Vanwege de snelle groei (8 - 10 dagen) en voedzame aspecten worden experimenten gedaan van pesto's met cress (kiemen).

Notenkraker. Buurtbewomer en kunstenaar Carin van Dongen doneerde een flink deel van haar walnotenoogst en leende daarbij haar notenkraker uit.

March 14, 2012

Vijfde Seizoen

Kantoor is zoiets als het vijfde seizoen. Naast Lente, Zomer, Herfst en Winter is er kantoor, altijd 19 graden, altijd licht, altijd droog, en altijd onbewolkt. Het is een kunstmatig seizoen, met getint glas continue draaiende airco's, plastieken planten en eeuwig brandend kunst licht. Menselijke bioritmen raken erdoor van slag, het dooft de voeling met natuur. John Pilson ziet het poëtischer; een tl verlicht systeem gereflecteerd in een wolk, Pilson verbeeld het exact. Hij mengt binnen en buiten en geeft licht weer lucht. (geselecteerd door Nienke Sybrandy, bron: MM door Viola Lindner)

beeld door John Pilson

Domestic Wilderness / Grondvormen / Nienke Sybrandy

Urban Nature / Nienke Sybrandy

March 10, 2012

Rotsoordbier

Twee speciaalbieren, in maart gebrouwen met de mobiele Buitenbrouwerij van Henriette Waal i.s.m. met lokale thuisbrouwers. De eerste brouwlocatie was de boomgaard van Nieuw Rotsoord en heeft als ingrediënten het lokale tapwater, Rotsoord-Lindehoning en lavendel. Een oud Utrechts recept, dat sinds de middeleeuwen niet eerder gebrouwen, diende als inspiratie voor de honingtripel. Het tweede bier is gebrouwen in de wasstraat van Tamoil volgens een recept van thuisbrouwers van de Amervallei. Als extra ingrediënt is de koffie van restaurant LE:EN toegevoegd. De bieren hebben zeker twee maanden nodig om te rijpen. Tijdens de eindmanifestatie in mei 2012 zijn de Rotsoordbieren te proeven in de Buitenbar, die onderdeel is van de Buitenbrouwerij. EW

Rieks Banus, thuisbrouwer

February 29, 2012

House of Commons

Is een Utrechts platform waar kennis en cultuur duurzaam verbonden worden rondom actuele stedelijke thema’s;
HOC richt zich op het organiseren van debatten, verkennende gesprekken en dialogen met wetenschappers, kunstenaars, musici, filosofen, schrijvers, kritische denkers en creatieve geesten met als doel om van elkaar te leren, elkaar te inspireren, maar bovenal om gezamenlijk maatschappelijke thema’s kritisch te bevragen;
Bovendien wil House of Commons (HOC) een huis zijn voor de creatieve kenniswerker van de toekomst en er voor zorgen dat er creatieve en inhoudelijke kruisbestuivingen plaatsvinden die Utrecht als stad van kennis en cultuur (inter)nationaal profileert.

Meer informatie, binnenkort op www.houseofcommons.nl

February 29, 2012

Daniëlle Arets / EET

Danielle Arets ontwerpt en modereert publieke debatten en maakt wetenschappelijke en journalistieke producties over design, architectuur en openbare ruimte. Tevens is ze docent (Design for debate) en associate lector aan Design Academy Eindhoven.

Danielle studeerde cultuur-en wetenschapsstudies en psychologie (Universiteit Maastricht & Denemarken). Ze startte haar carrière als wetenschapsredacteur bij de Publieke Omroep en werkte vervolgens ruim 10 jaar als debatredacteur en moderator voor o.a. Felix Meritis (Europees Centrum voor Kunst & Wetenschap in Amsterdam) en het Utrechtse Debatcentrum TUMULT. Ze initieerde o.a. de Globaliseringreeks (ism Lemniscaat, VPRO), De Europese geheugenbank (Brugge Culturele Hoofdstad), het Volkskrant KennisCafé en de Vereniging Nederlandse Debatcentra.

Sinds 2005 werkt Daniëlle onder de naam Capada zelfstandig als debatcurator/ moderator en (onderzoeks)journalist voor een scala aan culturele, wetenschappelijke en gemeentelijke instellingen. Danielle werkt in wisselende samenstelling in een netwerk van wetenschappers, journalisten, kunstenaars en filosofen.

Daniëlle is tevens initiatiefnemer van House of Commons een nieuw platform voor kennis en cultuur in Utrecht.

Voor het werklandschap EET programmeert ze een drietal avonden: op vrijdag 30 maart, 13 april en 25 mei. Tijdens die avonden komen telkens andere thema's aan bod zoals Wat is de invloed van tijd op de kwaliteit van voedsel? Kunnen we de werkagenda over de zaai-en oogstkalender leggen? Welke biotoop treffen we aan in werklandschappen?
En hoe kunnen we die inzetten voor voedselproductie?

Op 20 mei organiseren House of Commens en Werklandschap EET samen een debat over het microklimaat van de stad.

February 29, 2012

Casper Schuuring, Frank Stroeken, Marcel Blekendaal en Noël van Dooren / EET

Hoe kunnen we industriële biotopen inzetten voor voedselproductie? Kan de stedeling zelf of collectief voedsel verbouwen in zijn wijk? Kan het groen in de legenda ook eetbaar zijn? Welke biotopen treffen we aan in het werklandschap? Wat kan er in dit landschap geteeld worden? Wie is de stadboer?

February 26, 2012

Buitenbrouwerij brouwt Rotsoordbier

Brouwlokatie 1: boomgaard van Nieuw Rotsoord

Op zaterdag 3 en 10 maart brouwt de mobiele Buitenbrouwerij op uitnodiging van Utrecht Manifest een speciaal Rotsoordbier.

Henriëtte Waal brouwt samen met lokale (thuis)brouwers een Rotsoord bier. Hiervoor zal de mobiele buitenbrouwerij naar Rotsoord komen. Ingrediënten uit de wijk vormen de basis voor de receptuur. Lokale amateurbrouwers brouwen per keer 50 liter Rotsoordbier. Amateurbrouwers en andere geïnteresseerden uit Rotsoord, Hoograven, of elders uit Utrecht, zijn vanaf 11 uur van harte welkom om deel te nemen aan het brouwproces.

Brouwdag 1, zaterdag 3 maart, 11-18 uur
Lokatie: De eerste brouwlocatie is in de boomgaard van Nieuw Rotsoord (entree aan Rotsoordzijde). Het eerste bier wordt gemaakt met het lokale tapwater, Rotsoord-honing en lavendel uit de tuin.

Brouwdag 2, zaterdag 10 maart, 11-18 uur
Lokatie: In de wasstraat van Tamoil, Briljantlaan 15, Rotsoord. De wasinstallatie biedt ook uitstekende mogelijkheden als koel-installatie tijdens het bierbrouwproces.

De Buitenbrouwerij is een ‘tool’ die door de ontwerper Henriëtte Waal ontwikkeld is voor het project ‘Eetbaar Landschap’ in Tilburg (2009). ‘Met de Buitenbrouwerij is het mogelijk om op locatie een uniek bier te brouwen. Zo leren amateurbrouwers elkaar en hun omgeving op een bijzondere manier kennen,’ aldus Henriëtte Waal.

Het bier heeft zeker 2 maanden nodig om te rijpen. Tijdens de eindmanifestatie in mei 2012 zal het Rotsoord bier te proeven zijn in de Buitenbar, die onderdeel is van de Buitenbrouwerij.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de Stichting Utrecht Biënnale / Elly Albers: 030 2585 556.

Lokale ingrediënten Rotsoordbier 1: lavendel, lindehoning

Water Rotsoordbier 1

Maischen is een onderdeel van het bierbrouwproces. Tijdens het maischen wordt de geschrote mout gemengd met warm water. De enzymen die tijdens dit proces vrijkomen breken het zetmeel in de mout af tot enkelvoudige suikers. Het mengsel dat uit dit proces voortkomt heet wort en bevat hoofdzakelijk de vrijgekomen enkelvoudige suikers. Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel.

Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel.

Bierbostel is een hoogwaardig eiwitrijk veevoer. De kippen van Nieuw Rotsoord genoten er van.

Lokale lindehoning van de bijen van Nieuw Rotsoord wordt vlak voor het koelen toegevoegd aan het brouwsel. De suikers in het wort worden tijdens de gisting in alcohol omgezet.

Zaterdag 10 maart, 11-18 uur. Lokatie 2: In de wasstraat van Tramoil, Briljantlaan 15, Rotsoord. De wasinstallatie biedt ook uitstekende mogelijkheden als koel-installatie tijdens het bierbrouwproces.

February 25, 2012

Public Pie

Maaike Bertens ontwierp Public Pie vanuit de behoefte aan meer interactie in het publieke domein. Public Pie is een mobiele taartenbakkerij waarbij je op een bankje bovenop de oven, genietend van een warm appeltaartje, jezelf kunt opwarmen. In Public Pie zijn de productie en de consumptie van het taartje samengebracht waardoor er een directie interactie ontstaat tussen consument en producent. EW

February 25, 2012

Oogst

Oogst (1)
Het moment waarop levend materiaal voedsel wordt, noemen we de oogst. LM+DK

Oogst (2)
Oogst is in stadslandbouw de concrete oogst in kilos en liters van eetbare producten. Maar het is ook de oogst van idealen. Stadslandbouw gaat over de nabijheid tot voedsel, integratie, contact, natuurbeleving, buiten zijn, ontspanning, recreatie, landschap, betekenisverlening, kostenbesparing, duurzaamheid, gezondheid. ND

February 23, 2012

Noël van Dooren

Noël van Dooren is landschapsarchitect, schrijver en onderzoeker. Hij heeft een klein oeuvre gerealiseerd werk dat loopt van tijdelijke tuinen tot een rivierdijk van 20 kilometer aan de Waal. Veel van zijn ontwerpende studies cirkelen rond het thema water. Dat betrof waterberging in rivieren; het herontwerp van de zwaar vervuilde Emscher in het Ruhrgebied maar ook de veel kleinere schaal: in een reeks van studies onderzocht hij technisch en ontwerpend het opvangen van regenwater in de particuliere achtertuin, waar discussies spelen die verrassend vergelijkbaar zijn met voedsel in de stad.

Momenteel promoveert hij op een onderzoek getiteld 'Drawing Time' dat gaat over de representatie van tijd en dynamiek in ontwerpen. Al van kinds af aan is hij enthousiast teler en dat ontwikkelde zich later tot een grote interesse in historische groentegewassen. Gekoppeld aan het inzaaien van rivierdijken verkende hij hoe met zaadmengsels snel en mooi iets tot stand kan worden gebracht in verschillende situaties. Hij ontwikkelde een concept voor tijdelijke tuinen in nieuwbouwwijken waarbij hij gebruik maakt van granen, akkeronkruiden en groenten. Bij zijn afscheid als hoofd van de Academie van Bouwkunst legde hij een tijdelijke groententuin aan op de stenen binnenplaats.

February 13, 2012

Extremofielen

Een extremofiel is een organisme dat in extreme omstandigheden leeft. Letterlijk betekent het extremo (uiterst) fiel (beminnend). Sommige kunnen alleen leven bij watertemperaturen van rond de 120 graden Celsius, andere juist bij water van 2 graden Celsius. Er komen ook extremofielen voor tot 3,5 kilometer diep in de bodem. Weer anderen leven in zeer zout water, terwijl er ook extremofiele lithobionten zijn die leven in bijna geconcentreerd zwavelzuur, bijvoorbeeld in water bij een vulkaan. Sommige kunnen duizenden jaren lang bevroren zijn en gaan weer rustig verder met leven wanneer ze ontdooien. Bij een extremofiel gaat het om één of meerdere levensbehoeften die sterk afwijken ten opzichte van de meeste organismen, die leven in normale (dus de meest voorkomende) omstandigheden. Een aantal extremofielen heeft eigenschappen die niet bij andere levende wezens voorkomen: of ze hebben geen zuurstof nodig, of kennen geen fotosynthese, of gebruiken waterstof als voedsel. Niet alleen soorten, maar hele ecosystemen zijn soms extremofiel. (bron: wikopedia) EW + CS

February 8, 2012

Maaike Bertens / EET

Public Pie in Milaan Foto: J.P. polman (zwart/wit)

Maaike Bertens (1981) studeerde aan de Design Academy Eindhoven bij de afdeling ‘man and public space’. Als vormgever maakt ze werk, waarbij de omgeving en het gehele proces rondom eten een belangrijk rol speelt.

Kijk op Bergeijk, afstudeerwerk DAE. foto: Maaike Bertens

In haar afstudeerwerk onderzocht ze de eetbeleving van ouderen. De serie dinerborden met historische plattegrondkaart sluit als een puzzel op elkaar aan, ieder bord toont een stukje van de gemeente en nodigt uit tot het vertellen van verhalen en anekdotes die daarin geborgen liggen. Daarnaast ontwierp ze servetten, geïnspireerd op de patronen van het landschap. De verkaveling die in hun tijd op gang kwam, leverde een grote bijdrage aan de vruchtbaarheid van ons land.

bordenreeks: Kijk op Amsterdam foto: Maaike Bertens

bord uit de reeks: Kijk op Eindhoven

Het project Public Pie ontstond vanuit een behoefte aan meer interactie in het publieke domein. Hiervoor werd een mobiele taartenbakkerij ontworpen, waarbij je je op een bankje boven de oven kunt verwarmen en zo de energie optimaler gebruikt. Er wordt zoveel mogelijk met producten uit de omgeving gewerkt.

Public Pie

Voor Eetbaar Landschap ontwierp ze ‘Tafelgoed’. Een servies geïnspireerd op de ondergrondse monumentale architectuur en een picknickplek op een hoogte van zes meter in de bomen. Daarboven kon in alle rust uitgekeken en gegeten worden. De lunch werd bereid met producten uit de omgeving.

Tafelgoed Eetbaar Landschap foto: Ralph Kämena

site Maaike Bertens

February 8, 2012

Lucas Mullié en Digna Kosse / EET

werkplaats Lucas Mullié en Digna Kosse

Digna Kosse (1984) en Lucas Mullié (1985)
Lucas Mullié studeerde aan Design Academy Eindhoven, bij afdeling Public Space en later de Master Social Design.
De voedselcurator is een beroep dat Lucas Mullié bij zijn afstuderen aan Design Academy Eindhoven heeft geïntroduceerd. Vanuit de twee disciplines waarin hij is opgeleid –kok en vormgever- geeft hij dit beroep vorm.

Met het project ‘Tijdrestaurant’ is de samenwerking met Digna Kosse begonnen. Digna Kosse, afgestudeerd bij afdeling Man&Leisurse van Desing Academy Eindhoven, noemt zichzelf conceptueel productvormgever. De gedeelde fascinatie voor (geconserveerd) voedsel als tijdsbeeld wordt daardoor vanuit een andere achtergrond benaderd. Het resulteert in projecten waarin voedsel als materiaal wordt gezien. Het verwerken/conserveren van voedsel en het procesmatig denken over het functioneren van een keuken, zorgen ervoor dat voedsel in een wijdere context geplaatst kan worden. Lucas Mullié en Digna Kosse werken als duo aan Werklandschap EET.

‘Het industriële ambacht’ is het afstudeerproject van Lucas Mullié, waarbij een procesmatige keuken enerzijds bijna als fabriek functioneert, maar anderzijds toch handmatige afwerking levert.

Het ‘Tijdrestaurant’, waarvoor Kosse en Mullié ook tijdelijk een echte locatie hadden, had een eigen collectie voedselconserven. Deze conserven werken als culinaire tijdscapsules die laten zien hoe de stad er uit ziet en heeft gezien, in termen van voedsel. Een kast met ingemaakt, gedroogd, gezouten, gekonfijt voedsel gold als een soort bibliotheek die zowel visueel als eetbaar was.

Maquette van keuken waar industrieel-ambachtelijk gekookt kan worden.

Lucas Mullié: Ik ging op zoek naar systemen waarin industrie en ambacht door elkaar liepen en waar het hiërarchische karakter wat hiermee verbonden is aanwezig was. Al snel dacht ik aan mijn eigen carrière als kok voor ik aan de Academie begon. Waar het in de keuken al begint met het benoemen van de rangen van het personeel is er zelfs een boek, de ‘Escoffier’ die de hele Franse keuken in een systeem vat. Beredenerend vanuit dit boek, de film en tal van andere bronnen ontstond het idee voor een keuken waar industrieel-ambachtelijk gekookt kan worden.

Lucas Mullié: Fascinerend vind ik het dat de gedachte over het maken van tompouce, het beredeneren vanuit één plaat materiaal, en deze later op te delen naar ‘menselijke maat’ zo industrieel is, terwijl de tompouce nog altijd met de hand op een ambachtelijke manier gemaakt wordt.

Tijdrestaurant, stellingkast met collectie voedselconserven

In het ‘Tijdrestaurant’ stond een grote stellingkast, hierin bouwde de collectie voedselconserven, die ontstond door de restanten na elk diner te conserveren, zich op. De eieren kwamen van zijn eigen kippen en onderin zijn eerste vormen van voedsel als plaatmateriaal te zien.

tijdrestaurant: Enfleurage’s van Teunisbloemen

Enfleurage’s van Teunisbloemen / Door de blaadjes in vetstof te leggen (in dit geval roomboter) wordt de geur vastgehouden. De techniek is al heel oud en van oorsprong afkomstig uit de parfumindustrie. Omdat de ramen iets te groot zijn laten ze de opbrengst van de oogst goed zien.

Tijdrestaurant: twee Eindhovense oogsten

Twee Eindhovense oogsten / Walnoten en pruimen, beiden gevat in karamel. De platen zijn van een enorme afmeting en staan als afgedankte glazen op houtjes tegen de muur. Een letterlijk konserf, een konserf van net moment, en de hoeveelheid oogst en door de manier van neerzetten een optisch konserf. De ‘ramen’ geven een gevoel van pauze, ze staan in de wacht.

Tijdrestaurant te volgen op facebook

site Digna Kosse

February 8, 2012

Natura morte

Natura morte / Zeventiende-eeuwse bloemstillevens staan symbool voor vergankelijkheid. Alles is tijdelijk, niets duurt voor altijd. Om vat te krijgen op deze symboliek zijn deze bloemen losgesneden en zo voor een tweede keer gestorven.

Natura morte / Nienke Sybrandy

February 8, 2012

Woorden zaaien

Woorden zaaien / Zoals je met letters uit een letterdoos woorden en korte zinnen leert maken, zo schrijf Nienke met haar verzameling zaden. Door woorden te zaaien, oogst ze haar eigen groene verhalen. Ze kan lezen en schrijven met de planten om haar heen.

Woorden zaaien / Nienke Sybrandy

Woorden zaaien / detail / Nienke Sybrandy

February 8, 2012

Biotoop

Biotopen / Handgeblazen glazen volumes gevuld met aarde, water, lucht en planten. Deze biotopen vormen een eigen wereld binnen de onze. Ze zijn door mensenhanden aangelegd maar heel goed in staat om een eigen leven te lijden dat wij vanachter glas kunnen aanschouwen en bestuderen. Het glas wekt de illusie van een ideale, harmonieuze microkosmos (totdat de sfeer wordt verstoord door een overheersend element of totdat de dop eraf gaat en de biotoop als een groene zeepbel uit elkaar spat).

Biotoop door het collectief Grondvormen, 2008. Biotopen / Handgeblazen glazen volumes gevuld met aarde, water, lucht en planten. Deze biotopen vormen een eigen wereld binnen de onze. Ze zijn door mensenhanden aangelegd maar heel goed in staat om een eigen leven te lijden dat wij vanachter glas kunnen aanschouwen en bestuderen.

February 8, 2012

Nienke Sybrandy / EET

Studio Nienke Sybrandy in Amsterdam

Nienke Sybrandy is een van de ontwerpers die werkt aan Werklandschap EET.

Nienke Sybrandy is zelfstandig ontwerper. Zij studeerde textielvormgeving aan de Rietveld Academie in Amsterdam en deed daarna een master vrije vormgeving aan het Sandberg Instituut. Zij initieert haar eigen projecten en werkt voor verschillende opdrachtgevers. Daarnaast geeft ze les op de Kunstacademie Maastricht.

Observaties van het dagelijkse leven: handelingen en gebeurtenissen in huis en op straat, zijn telkens het startpunt. Haar fascinatie betreft enerzijds de schoonheid en vanzelfsprekendheid waarmee het dagelijkse leven zich schijnbaar ongezien voordoet en anderzijds de gedachte dat alle grote thema's in het leven ons constant omringen in kleine dingen. Voor het project Werklandschap:Eet richt Sybrandy zich eerst op het verzamelen van verhalen van mensen die in Rotsoord Werken. Deze verhalen zullen de aanzet zijn voor het maken van een nieuw ontwerp.

www.nsybrandy.nl

bloemen op sterk water

Sterk water / Bloemen blijven op sterk water. Hun kleuren gaan verloren, maar de bleke gestalten achter glas dwingen de kijker om op een andere manier naar bloemen te kijken.

Bloemkopie

Bloemenkopie / In een poging om bloemen te vereeuwigen (een constante beweging in de kunstgeschiedenis), ontstond een reeks kopieën die gemaakt bij de supermarkt, gelegen tussen de bloemist en haar huis. De serie werkt als dagboek; de kopieën vertellen iets over het seizoen en over haar keuze van die dag.

February 8, 2012

Lexicon / Food for thought

Lexicon EET
1. (wetenschappelijk) woordenboek,
2. alfabetisch overzicht van termen in een bepaald vakgebied

Lexicon werklandschap EET zal tijdens Utrecht Manifest 4 termen verzamelen die betrekking hebben op het
werklandschap EET.

A

B

Binnenklimaat
Het binnenklimaat is de atmosferische omstandigheden (temperatuur, windsnelheid en luchtvochtigheid) in leefomgevingen zoals gebouwen. Centraal staat hier hoe mens, plant en dier reageren op de omstandigheden. Die reactie is niet rechtstreeks uit de metingen af te leiden en is voor warmbloedige dieren en mensen anders dan bij koudbloedige dieren en planten. Mensen en warmbloedige dieren voelen niet de temperatuur maar reageren op de afkoeling van het lichaam. Koudbloedige dieren en planten nemen de temperatuur van de omgeving aan en reageren wel direct op de temperatuur. In gebouwen wordt veel aandacht besteed aan klimaatbeheersing. Airconditioning, ventilatie, verwarming, luchtdrogers of luchtbevochtigers regelen de omstandigheden waaronder mensen, planten of dieren moeten leven. (bron wikipedia)

Biotoop
Een biotoop (Gr: bios - leven, topos - plaats) is een gebied met een uniform landschapstype waarin bepaalde organismen kunnen gedijen. Binnen een biotoop kunnen habitats worden onderscheiden. Een habitat is de specifieke plaats binnen een biotoop waar een organisme zich ophoudt.

Buitenbrouwerij
De mobiele Buitenbrouwerij van ontwerper Henriëtte Waal is één van de tools die tijdens Eetbaar Landschap ontwikkeld is. Met de Buitenbrouwerij wordt op lokatie met lokale ingredienten 50 liter speciaal bier gebrouwen. Inmiddels is de brouwerij uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar.

C

City Farm
City Farm is a sustainable vegetable farm bordering two very diverse Chicago neighborhoods: Cabrini-Green and the Gold Coast. The farm boasts thirty varieties of tomatoes as well as beets, carrots, potatoes, gourmet lettuces, herbs and melons. All produce is grown in composted soil generated from various sources, such as restaurant trimmings from some of the city’s finest kitchens.

Conserveren
Tijd wordt ingezet als positieve toevoeging en verbetering van smaak. (bron: Lucas Mullié en Digna Kosse)

Crowdsourcing city design
De explosieve verspreiding van kennis en handleidingen via internet leidt tot een verschuiving van de verhoudingen tussen amateurs en professionals. Er zijn steeds meer mensen die in hun vrije tijd inhoud genereren, problemen oplossen en zelfs R&D voor bedrijven verrichten. Amateurs, die gedreven door hun liefhebberij optreden als lokale programmeurs of ontwikkelaars van de publieke ruimte, beschikken over uitstekende inzichten in het plaatselijke potentieel. Ze zijn gepassioneerd, vaak sociaal bewogen, een beetje onaangepast en altijd trots op wat ze doen. Zou de stad een deel van de ontwikkeling van de openbare ruimte kunnen crowdsourcen door de energie en de ideeën van al deze pioniers beter te gebruiken? Urban pioneers bewegen zich vrij tussen regels en grenzen. Ze tonen de waarde van een bottom up ontwikkelde stad, van een wereld waarin iedereen regisseur kan zijn! (bron: Sunday Adventure Club)

D

Dag
Een dag is de tijd die de aarde nodig heeft voor een volledige omwenteling (om de aardas), ten opzichte van een referentiepunt. Afhankelijk van het referentiepunt spreken we van een zonnedag (t.o.v. de zon), maansdag (t.o.v. de maan) of siderische dag (t.o.v. de sterren). Soms wordt met de term dag slechts de tijd tussen zonsopgang en zonsondergang bedoeld, iets wat ook wel specifiek wordt aangeduid als dagduur. Een wat nauwkeuriger aanduiding is etmaal. Een etmaal duurt 24 uur en bevat alle vier de dagdelen, te weten: ochtend, middag, avond, en nacht. (bron wikipedia)

D.I.Y. communities
Zielsverwanten vinden elkaar online en organiseren zich in tijdelijke en informele clubs. Deze genetwerkte communities delen handleidingen en doe-het-zelf instructies die variëren van hoe maak je een zaadbom, tot een stap voor stap beschrijving van hoe je de stad als ‘parkour’ kunt gebruiken. Mooie voorbeelden van zo’n online How-to society is te vinden op www.instructables.com. (bron: Sunday Adventure Club)

Dry farming
De Wupatki boeren in Arizona, USA, hebben een aantal agriculturele strategieën ontwikkeld waarmee ze gewassen kunnen kweken in de woestijn. Dry farming. Een tot de verbeelding sprekende variant is dat binnen de resterende muren van vervallen huizen verhoogde plantbedden gemaakt werden door ze op te vullen met afval (waste=food). Deze kleine, van wind beschutte, akkers werden gebruikt voor het kweken van ceremoniële gewassen zoals tabak.

Duizendjarig ei
Duizendjarig ei is een Chinese delicatesse die gemaakt wordt door een eendenei circa 100 dagen te bewaren in een mengsel van houtskool en ongebluste kalk. Het heeft een groenige kleur, een zoute smaak en een krachtig aroma. Bij het kauwen lijkt het alsof je een stukje geleipudding eet.

E

Edible estates
Inmiddels ontstaan ook in Amerikaanse suburbs voorzichtig de eerste initiatieven van burgers die zoeken naar een meer informeel grondgebruik. Enkele jaren geleden begon architect Fritz Haeg het project Edible Estates. Hiermee laat hij zien dat keurig groene gazonnetjes in de suburbs ook gebruikt kunnen worden als moestuin.

Enfleurage
Door bladeren van bloemen, kruiden of andere eetbare planten in een vetstof zoals roomboter te leggen wordt de geur geconserveerd. De techniek is al heel oud en van oorsprong afkomstig uit de parfumindustrie. (bron: Lucas Mullié en Didna Kosse)

Escoffier
Escoffier was chef-kok in Parijs en Londen. Hij is vooral bekend vanwege zijn culinaire genialiteit en zijn hervormingen in de organisatie van grote keukens. Met zijn boek "Le Guide culinaire" vatte hij de Franse keuken in een systeem. Het boek, dat vele 5000 recepten methodisch omschrijft, is bedoeld als een praktisch handboek voor voor vakmensen. Op basis van zijn eigen ervaringen schreef hij in 1902 'le Guide Culinaire', waarin hij de principes van de kookkunst en de traditionele technieken uitlegde. Deze 'Guide' is nog steeds de bijbel voor alle professionele koks. Daarnaast schreef hij een tweede boek'Ma Cuisine', een standaardwerk voor amateur-koks met een overzicht van de klassieke keuken.

‘Escoffier’ is de de titel van de eerste complete Nederlandse vertaling van het standaardwerk 'Le Guide Culinaire'.

Extremofiel
Een extremofiel is een organisme dat in extreme omstandigheden leeft. Letterlijk betekent het extremo (uiterst) fiel (beminnend). Sommige kunnen alleen leven bij watertemperaturen van rond de 120 graden Celsius, andere juist bij water van 2 graden Celsius. Er komen ook extremofielen voor tot 3,5 kilometer diep in de bodem. Weer anderen leven in zeer zout water, terwijl er ook extremofiele lithobionten zijn die leven in bijna geconcentreerd zwavelzuur, bijvoorbeeld in water bij een vulkaan. Sommige kunnen duizenden jaren lang bevroren zijn en gaan weer rustig verder met leven wanneer ze ontdooien. Bij een extremofiel gaat het om één of meerdere levensbehoeften die sterk afwijken ten opzichte van de meeste organismen, die leven in normale (dus de meest voorkomende) omstandigheden. Een aantal extremofielen heeft eigenschappen die niet bij andere levende wezens voorkomen: of ze hebben geen zuurstof nodig, of kennen geen fotosynthese, of gebruiken waterstof als voedsel en maken methaan (aardgas). Niet alleen soorten, maar hele ecosystemen zijn soms extremofiel. (bron: wikopedia)

F

G

Gereedschap
Een gereedschap is een hulpmiddel om de bewerkingen uit te kunnen voeren die een mens (of dier) met zijn lichaam zelf niet of moeilijk kan uitvoeren. Andere termen die gebruikt worden voor bepaalde typen gereedschap zijn gerei (meervoud van zachter gereedschap) en instrument (over het algemeen een meer geavanceerd of erg specialistisch stuk gereedschap). Voor groter en zwaarder gereedschap wordt meestal de term werktuig gebruikt.
Een werktuig is een stuk gereedschap. Het kan om een eenvoudig stuk handgereedschap gaan, maar ook om een ingewikkelde machine: een apparaat of een toestel. Werktuigen dienen om arbeid eenvoudiger en lichter te maken.

H

Hitte-eiland
Het hitte-eilandeffect of urban heat island effect (UHI) is het fenomeen dat de temperatuur in een stedelijk gebied gemiddeld hoger is dan in het omliggende landelijk gebied. (Bron: Wikipedia)

Een onderzoeker van het KNMI heeft op een groot aantal dagen 's ochtends en 's middags de temperatuur gemeten met een klein weerstation bevestigd op zijn fiets. Zijn fietstochten op weg van huis naar zijn werk en terug leidden langs een traject tussen Nieuwegein en De Bilt, dwars door de stad Utrecht. In deze metingen is het warmte-eiland van Utrecht goed herkenbaar: 's ochtends is het in de stad gemiddeld 1,5 graad warmer dan op het platteland. In bepaalde weersituaties liep het temperatuurverschil op tot meer dan 5 graden. Langs het traject werden meestal de hoogste temperaturen gemeten midden in het centrum van Utrecht, tussen Vredenburg en het Neude. (bron: KNMI)

Dit fenomeen heeft als positief effect dat het zaai-, groei- en bloeiseizoen eerder begint en er gewassen kunnen groeien die van een hogere temperatuur houden.

I

J

Jaar
Een jaar is de relatieve eenheid van tijd die de periode beschrijft waarin een planeet om zijn ster draait. In het algemeen taalgebruik is een jaar een in dagen getelde periode die gebaseerd is op de tijd die het de aarde kost om eenmaal om de zon te draaien. Volgens de gregoriaanse kalender telt een jaar 365 dagen. In de regel om de vier jaar wordt daar een dag bijgeteld om te compenseren voor het feit dat de omgang om de zon niet precies in hele dagen is te meten.
Een jaar kan op elk moment beginnen en eindigen, het kan bijvoorbeeld lopen van 23 juni tot 22 juni. Wil men expliciet aangeven dat een jaar van 1 januari tot 31 december loopt, dan spreekt men van een kalenderjaar. (bron wikipedia)

K

Kantine
Een kantine is een eetgelegenheid in bedrijven, scholen en andere instanties met veel medewerkers. Tegenwoordig wordt een kantine ook bedrijfsrestaurant genoemd. De catering wordt veelal uitbesteed.

Kruidenfilter
Een dressing wordt gemaakt door de vloeibare ingrediënten langzaam via een kruidenfilter op de salade te laten sijpelen. (bron: Lucas Mullié en Digna Kosse)

L

M

Microklimaat
Van een microklimaat is sprake als de omstandigheden op een zeer kleine schaal anders zijn dan je op basis van het klimaat zou verwachten. Wanneer een boom omvalt met kluit en al, ontstaan er op een zeer kleine schaal diverse microklimaten door een wisselende vochtigheid en lichtinval. (bron wikipedia)

Microklimaat wijnbouw
Wanneer het klimaat in een bepaalde streek algemeen te koud is en de grondsoort niet geschikt voor wijnbouw is -op bepaalde specifieke plaatsen- het aanleggen van wijngaarden toch zinvol.
Bijvoorbeeld langs rivieren heerst een meer gereguleerd klimaat dan de rest van de streek. Hellingen langs rivieren ontvangen meer zonnewarmte als deze gunstig ten opzichte van de zon liggen. Het gesteente, welke mede smaakbepalend is voor een wijn, houdt warmte vast en regenwater wordt goed afgevoerd. Ook de rivier zelf reguleert warmte. (bron wikipedia)

Mulchen
Een typisch permacultuur-begrip is mulchen. Mulchen is het bedekken van de zwarte grond met organisch materiaal. Doordat de grond bedekt wordt met organisch materiaal zoals bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder snel ontspruit en minder snel groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Als laatste beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit afval omgezet in voedingstoffen voor de plant waar het omheen ligt. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.

N

O

P

Perpetual stock pots
Perpetual stock pots is a very common thing in Chinese cooking. It is a highly advertised quality practice for restaurants. Some claim to have their stock pot going for hundreds of years nonstop.

Pesto
Pesto komt van het Italiaanse woord ‘pestle’, dat kan worden vertaalt als gestampt. De originele pesto genovese wordt bereid met basilicum, pecorino en/of parmezaanse kaas, pijnboompitten, extra vergine olijfolie, knoflook en zout. Een bekende variant is de Siciliaanse pesto, met zongedroogde tomaat en iets minder basilicum. Er zijn ook variante met rucola, walnoten, ricotta. (Maaike Bertens)

Pionier-landschap
Zelfs in en sterk verdichtte stad als NYC worden industriecomplexen en infrastructuren, nadat ze niet meer nodig zijn, achtergelaten en soms deels gesloopt. Deze verlaten plekken komen langzaam tot rust. Regen en door de wind gebracht stof brengen een dunne laag aan die samen met industriële biotoop een nieuw pionier-landschap tot leven brengen. Dit is een jong en maagdelijk landschap dat we als een daad van de natuur ervaren. De mens heeft een nieuwe ondergrond geleverd waarop de natuur kan doorbouwen. De Highline is daarvan een goed voorbeeld maar ook de braakliggende kavels op Manhattan die na een pioneerfase weer door bewoners ontdekt en omgevormd worden tot gebruiksnatuur: the Community Garden.

Planthunter
Collecting of live plant specimens from the wild, sometimes referred to as plant hunting, is an activity that has occurred for centuries. The earliest recorded evidence of plant hunting was in 1495 BC when botanists were sent to Somalia to collect incense trees for Queen Hatshepsut. The Victorian era saw a surge in plant hunting activity as botanical adventurers explored the world to find exotic plants to bring home, often at considerable personal risk. These plants usually ended up in botanical gardens or the private gardens of wealthy collectors. Prolific plant hunters in this period included William Lobb and his brother Thomas Lobb, George Forrest, Joseph Hooker, Charles Maries and Robert Fortune.

Post-industriële biotoop
Industriële en braakliggende gebieden als zelfstandige biotoop waar planten en dieren een leefwijze gevonden hebben om te kunnen coëxisteren met dit ‘lastige’ landschap. De industriële productieprocessen hebben tot een nieuwe bodemsoort geleid met specifieke eigenschappen, zoals hogere concentraties zouten en zware metalen, vaak voedselarm en sterk verdicht, waarin alleen flora en fauna voorkomen die gedijen onder deze extreme levensomstandigheden.

Q

R

Rommelkruid
Rommelkruid is een mengsel van een aantal kruiden. Het wordt onder andere gebruikt in de bereiding van balkenbrij en kruidbroodjes. Het is als kant-en-klaar produkt nauwelijks meer in reguliere winkels verkrijgbaar maar. Via internet wordt het nog wel verkocht. Rommelkruid kan ook zelf gemaakt worden door gemalen zoethoutwortel, suiker, nootmuskaat, anijs, kaneelkoppen, kruidnagel, peper, foelie, gemberpoeder en sandelhout te mengen. De verhoudingen zijn streekgebonden, afhankelijk van eigen voorkeur én van de toepssing. Een eenvoudige versie bestaat uit: twee theelepels gemalen zwarte peper, een theelepel geraspte nootmuskaat, een halve theelepel kruidnagelpoeder, en een halve theelepel gestampt anijszaad, te gebruiken voor balkenbrij of andere hartige etenswaren.

S

Seizoen (1)
Een seizoen of jaargetijde is een jaarlijks terugkerende periode van 3 maanden. Het tropisch jaar van de aarde is ingedeeld in 4 jaargetijden: lente, zomer, herfst en winter. Overigens vallen deze jaargetijden vooral in de gematigde tot hogere breedten samen met duidelijk te onderscheiden klimatologische periodes. In de tropen is het altijd zomer, of blijken de seizoenen op een heel andere wijze. In het oude Egypte onderscheidde men bijvoorbeeld maar drie seizoenen, en in Indonesië kent men de droge en natte moesson. De seizoenen ontstaan door de hellingshoek van de aardas ten opzichte van de as van haar baan rond de zon. (bron wikipedia)

Seizoen (2)
Het woord seizoen wordt in veel situaties in een andere betekenis gebruikt. Spreekt een reisbureau of hotel van het seizoen of het hoogseizoen, dan bedoelt men ongeveer de periode van juni tot september, de tijd waarin de meeste mensen op vakantie gaan. Andere seizoenen zijn: schaatsseizoen, orkaanseizoen, bloeiseizoen enz. Het betreft hier steeds een deel van het jaar waarin bepaalde natuurverschijnselen voorkomen of bepaalde activiteiten geschieden. (bron wikipedia)

Smoort
Smoort is een nagerecht dat vroeger veel gegeten werd in de omgeving van de kaasboerderijen. Ingrediënten zijn 300 gram kruisbessen, 1 liter zoete wei, 60 gram bloem, bruine basterdsuiker en kaneel. In plaats van zoete wei, een vloeistof die bij het kaasmaken van de melk overblijft, kan ook rauwe vette melk of yoghurt worden gebruikt. De kruisbessen kunnen vervangen worden door krenten en rozijnen.

Streetfood
Streetfood wordt omschreven als: 'ready-to-eat, take away, finger and fastfood'. Een snack of drankje dat vanuit een (mobiele) kraam wordt verkocht. (Maaike Bertens)

T

Tool
A tool is a device that can be used to produce an item or achieve a task, but that is not consumed in the process. Informally the word is also used to describe a procedure or process with a specific purpose. Tools that are used in particular fields or activities may have different designations such as Instrument, Utensil, Implement, Machine, or Apparatus. Marshall McLuhan famously said "We shape our tools. And then our tools shape us." McLuhan was referring to the fact that our social practices co-evolve with our use of new tools and the refinements we make to existing tools.

Twaalfuurtje
Broodmaaltijd omstreeks twaalf uur.
(Klokspijs / Lunch / Lunchpakket / Middagboterham / Middageten)

U

Utrechtse theerandjes
De Utrechtse theerandjes (ook theekantjes of té-kantjes) zijn reepjes van de ‘tafelcoekgens’ die als specialiteit golden van Koeckebackery van den dubbelden arend in de Utrechtse Schoutensteech (Schoutenstraat). In 1726 vestigde Willem Doncker daar zijn bakkerij die zelfs tot in Amsterdam populair werd. Andere bakkers probeerden met vergelijkbare koeken aan de haal te gaan, maar dat kwam op een gerechtelijk verbod te staan. De basis voor de theerandjes waren de ‘hylikmakers’ (huwelijkmakelaars), grote geglazuurde koeken met oranjesnippers en sukade die een jongen kocht voor het meisje waar hij een oogje op had. Bakkerij Den dubbelden arend heeft nog tot 1989 theerandjes gebakken en verkocht. (bron: Volkskrant 07 april 2007)

V

Vijfde Seizoen
Kantoor is zoiets als het vijfde seizoen. Naast Lente Zomer Herfst en Winter is er kantoor, altijd 19 graden, altijd licht, altijd droog, en altijd onbewolkt. Het is een kunstmatig seizoen, met getint glas continue draaiende airco's, plastieken planten en eeuwig brandend kunst licht. Menselijke bioritmen raken erdoor van slag, het dooft de voeling met natuur. John Pilson ziet het poëtischer; een tl verlicht systeem gereflecteerd in een wolk, Pilson verbeeld het exact. Hij mengt binnen en buiten en geeft licht weer lucht. (bron:MM door Viola Lindner, geselecteerd door Nienke Sybrandy)

Vijfschaft
Vijfschaft is een oud-Utrechts gerecht. Het werd gegeten als het boerenwerk tijdens een vorstperiode stil lag. Vijfschaft wordt oorspronkelijk gemaakt met vijf ingrediënten: wortel, aardappels, uien, bruine bonen en appels. Met bouillon en spek wordt het gerecht afgemaakt. Het wordt geserveerd met boerenworst.

Voedsel
Te gebruiken voor elke stof die kan worden verteerd of geabsorbeerd door een menselijk of dierlijk lichaam. Dient als bron voor energie of een essentiële voedingsstof, om weefsel aan te maken of te vervangen of om de honger te stillen.

Voedsel
“Voedsel lokt de mens uit zijn tent en niets anders dan voedsel is in staat zulke zalige publieke ervaringen te genereren. Dat leidt tot verrijking van het ‘publiek domein’ en zorgt voor uitwisselingen zonder welke elke beschaving doodbloedt.” (Joan Almekinders)

VrijMiBo
In veel bedrijven wordt om de week af te sluiten op vrijdagmiddag een borrel gehouden; de zogenaamde vrijmibo.

W

Week
Een week is in de huidige tijdrekening een periode van zeven dagen. In België en Nederland geldt tegenwoordig maandag als de eerste dag van de week, zoals beschreven in ISO 8601 en NEN 2772. In sommige landen en in de christelijke en islamitische kalenders geldt zondag als eerste dag van de week. (bron wikipedia)

Werklandschappen
De manier waarop Nederland met bedrijventerreinen omgaat moet drastisch anders. Bedrijventerreinen moeten werklandschappen worden. Dat stelt de VROM-raad in zijn advies 'Werklandschappen - Een regionale strategie voor bedrijventerreinen’ aan het kabinet. Hierin vraagt de raad om een regionale aanpak, meer aandacht voor bestaande in plaats van nieuwe terreinen en "menging van functies" als werken, wonen, groen en recreëren.
bron: www.duurzamebedrijventerreinen.nl

Werklunch
Arbeid bij een twaalfuurtje.

Werkplaats
Een werkplaats is de plaats waar een specifiek ambacht of vak wordt uitgeoefend.

Werkvloer
Werkvloer is letterlijk de vloer van de werkplek, werkplaats of fabriek, waar de werknemers werken al dan niet met machines. De werkvloer wordt wel geplaatst tegenovergesteld het kantoor, waar de administratie wordt gevoerd en het management leiding geeft aan het bedrijf. Het kantoor met zijn administratieve afhandeling heeft echter ook zijn eigen werkvloer. In bijvoorbeeld het bank- en verzekeringswezen vormt deze administratie op de werkvloer zelfs het primaire productieproces

X

Xerofiet
Een xerofiet is een plant die aangepast is aan omstandigheden waarin weinig vocht beschikbaar is. De aanpassingen kunnen bestaan uit een dikkere waslaag (cuticula), minder huidmondjes per mm², verzonken huidmondjes, opslag van vocht in wortel, stengel of bladeren, kleine of ontbrekende bladeren, rustperioden tijdens droogte. Ook zijn er planten die efficiënt vocht verzamelen zoals bromelia's.

Y

Z

February 8, 2012

Buitenbrouwerij / Henriette Waal

Op zaterdag 3 en 10 maart zal de Buijtenbrouwerij naar Rotsoord komen om samen met lokale bierbrouwers op zoek te gaan naar de juiste ingredienten en recepten voor het Rotsoord bier. Op beide dagen zal bier gebrouwen worden dat na een rijpingsproces van 2 maanden in mei geproefd kan worden.

Buitenbrouwerij tijdens Eetbaar Landschap. foto: Ralph Kämena

In de zomer van 2009 is de Rioolwaterzuiveringinstallatie Tilburg de uitvalsbasis geweest van zes kunstenaars / ontwerpers. Op uitnodiging van Ester van de Wiel werkten ze aan Eetbaar Landschap en ontwikkelden ze ‘tools’ om de smaak van het landschap te kunnen proeven.

Henriëtte Waal werkte samen met amateurbrouwerij de Roerstok aan een Buitenbrouwerij om een nog onbestaand 'Tussenlandbier' te ontwikkelen. Om inzicht te krijgen in de wereld van de amateurbrouwers ging ze op bezoek bij een aantal thuisbrouwers die in de weekenden vanuit schuurtjes en garages eigen smaken ontwikkelen.

Er werden een aantal kruidenverzamel- en inventarisatietochten georganiseerd waarbij het omliggende landschap als ingrediëntentuin voor het 'Tussenlandbier' werd verkend. Hoe ziet een landschap eruit als het op de tong wordt waargenomen? Wat als een recept de vorm van een wandeling heeft?

De mobiele Buitenbrouwerij van Henriëtte Waal is één van de tools die uit Eetbaar Landschap ontstaan is. Inmiddels uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar worden er op verschillende plaatsen lokale bieren gebrouwen.

Tussenlandbier tijdens Eetbaar Landschap. Met lokale oogstbare ingrediënten zoals rode klaver en lindebloesem

De uitgebreide Buitenbrouwerij in 2011 tijdens DagHap in DenHaag. foto: Henriette Waal

www.henriettewaal.nl

February 1, 2012

Dorus Faber

Dorus Faber is een productontwerper die in December 2011 afstudeerde aan de Design Academy Eindhoven. Hij studeerde af bij de richting Man and Public Space waar hij met het project ‘De Bossche Marktwagen’ en ‘De Marktkraam van Delfshaven’ twee specifieke stedelijke producten een plaats gaf op de weekmarkt in de steden: Rotterdam en ‘s-Hertogenbosch. Kort na zijn studie startte hij zijn eigen studio waar hij zich richt op ontwerpen voor de publieke ruimte en het maken van maquettes. Hij werkt graag met voedsel en laat zich inspireren door ambacht, industrie en ruimtelijke ordening. Voor werklandschap EET heeft hij zijn studiegenote Petra Hekkenberg uitgenodigd om met hem samen te werken.

Website Studio Faber

de Bossche Bol

de Bossche Marktwagen
De Bossche bol is één van de bekendste handelsmerken van de stad Den Bosch. Deze bol is in heel Nederland verkrijgbaar bij de betere bakker, alleen de beste vind je in Den Bosch. Op de wekelijkse versmarkt in het centrum waar je deze soes met groeistuipen zou verwachten is nog geen enkele met slagroom en chocolade besmeurde mondhoek te vinden. De Bossche marktwagen is een verkoopwagen voor de Bossche bol en is specifiek ontworpen voor het marktplein in Den Bosch. Elke donderdag en zaterdag wordt de wagen naar de plek gereden waar vroeger het puthuis stond op het marktplein. De put was voor de Bosschenaren honderden jaren lang de enige bron van vers drinkwater. Deze is tot de grond gelijk gemaakt, voorzien van een enorme glasplaat en een fontein die het water recht de lucht in schiet. De glasplaat is moeilijk toegankelijk wanneer de fontein zijn werk doet. Wanneer De Bossche marktwagen zijn koeling aansluit, klaart de glazen plaat langzaam op. De onderliggende put wordt weer zichtbaar en houdt de bovenstaande bollen op de perfecte temperatuur.

De Bossche bollen worden gekoeld door koud water uit de onderliggende put rond te pompen.

Model van Bossche marktwagen.

Bossche marktwagen op de wekelijkse versmarkt in 's-Hertogenbosch.

February 1, 2012

Frank Stroeken

Hij is landschapsarchitect en partner van het bureau Terra Incognita dat werkt aan een breed scala van ontwerpprojecten, van de schaal van een recreatieterrein tot de schaal van het Groene Hart. In veel projecten organiseren ze ontwerpateliers. Naast ontwerpwerk houdt het bureau zich bezig met ontwerpend onderzoek naar bijvoorbeeld de potenties van veenweidegebieden; de ruimtelijke kwaliteit van rivierenlandschappen; instrumenten om de kwaliteit van landbouwbedrijven te verhogen. Frank Stroeken werkte voorheen bij Royal Haskoning, bij Holland Railconsult en was actief bij het NIROV.

In de jaren 90 onderzocht hij op internationaal niveau naar de landschapskwaliteit van (biologische) landbouwbedrijven. Tijdens een cursus permaculture onrtdekte hij grote overeenkomsten met landschapsarchitectuur, maar dan compact toegepast op een micro-schaal. Sinds 2003 ontwikkelde Frank diverse ontwerpvoorstellen voor glastuinbouwlandschappen, met de ambitie meer waarde te bereiken dan tuinbouw-techniek alleen.

Voor de ANWB werkt Frank aan vrijetijdslandschappen waarin particuliere initiatieven de motor vormen. Vanuit dit gedachtengoed won Terra Incognita onlangs een besloten prijsvraag voor de Provincie Brabant en gemeente Etten Leur.
Momenteel werkt Frank aan een ruimtelijk onderzoek naar Voedsel in de stad Utrecht en bereidt hij samen met Aorta de dag van de architectuur voor.

Site Terra Incognita

February 1, 2012

Casper Schuuring

Architect Casper Schuuring is met zijn bureau GENT&MONK de recente winnaar van de Rietveld Architectuurprijs (vakjury en streekjury) voor het gebouw Creative Valley in Papendorp. Zijn projecten raken de relatie tussen stad en platteland.

Veldkeuken Amelisweerd en Culemborg
De Veldkeuken zou graag meer doen op Amelisweerd. Niet alleen catering maar ook meer educatie en verkoop van producten aan consumenten. Gedacht wordt aan samenwerking met de boeren in dit gebied: wat is nog hun toekomst als de stad oprukt en de recreatiedruk toeneemt. Welke (educatieve) rol kunnen ze vervullen en welke producten kunnen ze afzetten om te kunnen blijven boeren?

Dak als (groente)tuin
De gedachte van de daktuin komt overwaaien uit Amerika, Casper Schuuring wist hier concreet invulling aan te geven op Papendorp. Samen met de Dakboerin ontwikkelde hij voor Papendorp een daktuin met groenten, fruit en kruiden. Producten uit deze tuin worden gebruikt in de bedrijfskantine. Dit principe wordt binnekort ook toegepast in kantoren in Rotterdam, Hoofddorp en Amsterdam

UCH2018
Daarnaast is hij betrokken bij werkgroep van UCH2018 waarbij de mogelijkheden exploreertom tijdens 2018 het terrein Cartesiusweg/Lage weide te activeren. Het terrein vormt als het ware de brug tussen Leidsche Rijn en de oude stad.

Fort Werk aan het Spoel - cultureel erfgoed van de Nieuwe Hollandse Waterlinie - heeft meer dan drie eeuwen gefungeerd als defensielinie. Nu krijgt het Fort een culturele bestemming met mogelijkheden voor theater, workshops en kunsttentoonstellingen. Onderdeel van Werk aan het Spoel is het nieuwgebouwde Forthuis - haaks op de Goilberdingerdijk vormt het Forthuis een harmonisch geheel met de dakwelvingen en grasverheffingen van omliggende bunkers en vestingwal. In het ontwerp verwijzingen naar de militaire geschiedenis van de locatie. Op de uitkijktoren, op het overdekte terras, in het amfitheater ... Wandelaars, fietsers en cultuurliefhebbers kunnen op deze prachtige locatie aan de Lek ultiem genieten van weidse vergezichten, muziek en theater en dat alles onder het genot van overheerlijke gerechten van de Veldkeuken!

Site GENT&MONK

February 1, 2012

Marcel Blekendaal

Beeldend kunstenaar, maker, bedenker en uitvoerder van Neerlands enige polderwachter.

"De polderwachter is een boswachter zonder bos. Dit wandelend kunstwerk is uw reisleider op het platte land. Met de polsstok wijst hij u op de waarde van het open landschap en het zicht op de Hollandse horizon. Tijdens de wandelingen leest de polderwachter voor uit de zangsporen van het omringende land en krijgt u, al luisterend, een hippe cursus landschaplezen.”

Marcel maakte deel uit van het project Zangsporen van het CBK. Hij is werkzaam vanuit de Stichtse Vecht, zeer betrokken bij het culturele klimaat in die gemeente en hij neemt hierin een voortrekkersrol. Zo is hij lid van het Cultuurplatform Vechtstreek, betrokken bij de open monumentendag en de planvorming rond het Cultuurfort Maarsseveen, voorzitter van de Nieuwe Hollandse Waterlinie loge Midden en voorzitter van de Vereniging Vrienden van de Vechtkronkels.

site polderwachter

January 13, 2012

Tools

Voor Werklandschap EET worden vijf ontwerpers uitgenodigd om samen met lokale partijen 'tools' te ontwikkelen waarmee we de smaak van Rotsoord kunnen proeven.

A tool is a device that can be used to produce an item or achieve a task, but that is not consumed in the process. Informally the word is also used to describe a procedure or process with a specific purpose. Tools that are used in particular fields or activities may have different designations such as Instrument, Utensil, Implement, Machine, or Apparatus. Marshall McLuhan famously said "We shape our tools. And then our tools shape us." McLuhan was referring to the fact that our social practices co-evolve with our use of new tools and the refinements we make to existing tools.

De letterlijke vertaling van 'tool' is gereedschap. De betekenis van gereedschap is echter minder veelomvattend. Het wordt niet toegepast als het betrekking heeft op processen of strategiën. Voor het werklandschap EET wordt de brede betekenis van 'tool' ingezet.

Een gereedschap is een hulpmiddel om de bewerkingen uit te kunnen voeren die een mens (of dier) met zijn lichaam zelf niet of moeilijk kan uitvoeren. Andere termen die gebruikt worden voor bepaalde typen gereedschap zijn gerei (meervoud van zachter gereedschap) en instrument (over het algemeen een meer geavanceerd of erg specialistisch stuk gereedschap). Voor groter en zwaarder gereedschap wordt meestal de term werktuig gebruikt.
Een werktuig is een stuk gereedschap. Het kan om een eenvoudig stuk handgereedschap gaan, maar ook om een ingewikkelde machine: een apparaat of een toestel. Werktuigen dienen om arbeid eenvoudiger en lichter te maken.

De mobiele buitenbrouwerij die Henriëtte Waal ontwikkelde voor Eetbaar Landschap. Het is een goed voorbeeld van een 'tool' waarmee je het landschap drink- en proefbaar kunt maken. (foto: Ralph Kämena)

January 13, 2012

Energielandschap

Wie aan het varen is in de Weerribben en luistert naar koekoek en karekiet, zal het zich niet realiseren. Wie wandelt in de Meinweg en uitkijkt over de heidevelden, zal het misschien niet willen geloven. En wie de windmolens ziet langs het Noordzeestrand of op de dijk bij Urk, zal het wellicht verafschuwen. Wij danken het Nederlandse landschap, van natuurschoon tot cultuurlandschap, voor een groot deel aan onze voortdurende vraag naar energie. Turfwinning vormde onze veenplassen, houtaanplant bezorgde ons onze dennenbossen – oorspronkelijk aangelegd voor brandstof en voor palen in de mijnen. De molens van Kinderdijk behoren tot ons dierbaarste nationale erfgoed. Het is die link tussen landschap en energie die centraal staat in het boek Het Energielandschap van auteur Tom Bade en landschapsfotograaf Ruud Lardinois.

Hoe zal Nederland veranderen als de vraag naar biomassa echt van de grond komt? Onze veenplassen en heidevelden zijn we inmiddels mooi gaan vinden, evenals ouderwetse molens en stoomtreinen – maar hoe zit dat met het energielandschap van de toekomst? "Eigenlijk gaan we dingen pas mooi vinden als ze niet noodzakelijk meer zijn," schrijft Bade, "en behangen worden met weemoed. […] Dus als we de Westergasfabriek tegenwoordig als erfgoed bewaren en ook erg mooi vinden, dan is het zeer waarschijnlijk dat we ook de oude raffinaderijen van Shell op Pernis ooit mooi gaan vinden: als we ze tegenwoordig al niet mooi vinden. Net als de windmolens in Flevoland."

...

Fossiele brandstof is nog pas sinds ruim een eeuw de belangrijkste energiebron in Nederland. In de eeuwen daarvoor waren we vooral afhankelijk van hout, turf en windenergie. Pas later ontdekten we steenkool, aardgas en -olie. En aarzelend herontdekken we nu de wind, en ontdekken we nu echt stromings- en geothermische energie en bepaalde biomassagewassen als duurzame bron van energie die onze economie draaiend kan en zal moeten houden. Elk van die vormen van energiewinning laat zijn sporen na in het landschap. Hoe ingrijpend, laat het boek ‘Energielandschap’ zien. Een zeer groot deel van Nederlandse landschap blijkt gevormd te zijn als gevolg van energiewinning. (Drs. Maurits Groen)

Energie uit algen, onderzoek WUR

Duurzame productiemethoden voor voedsel en energie zijn noodzakelijk als we niet elke vierkante meter natuur in landbouwgrond om willen zetten. Algen gaan olie en eiwit voor energie en voedsel leveren.

January 12, 2012

Ester van de Wiel / EET

Ester van de Wiel is ontwerper publieke ruimte. Ze onderzoekt, ontwerpt en test de publieke ruimte in samenwerking met zowel professionals als amateurs die een raakvlak hebben met de publieke ruimte zoals architecten, landschappers, boeren, verzamelaars, kunstenaars en ecologen. De schaal van de projecten varieert van klein tot groot (van publieke jurk tot masterplan), het karakter van onderzoek tot realisatie (van atlas tot landschap).

Kenmerkend voor de werkwijze van Ester van de Wiel is de manier waarop zij lokale kennis inzet, gebruik maakt van bestaande structuren en werkt met én op een landschappelijke schaal. Haar ontwerpen zijn agenda, legenda en ontwerp in één. In de projecten komt telkens een aantal kernelementen terug: het agenderen van de opdracht, het zoeken naar nieuwe legenda-eenheden voor een gebied en het ontwikkelen van toekomstscenario’s en tools. De onderwerpen van studie van Ester van de Wiel tekenen zich de laatste jaren steeds duidelijker af: ‘tussentijd, tussenland, leesbaar landschap, eetbaar landschap, uitgesteld landschap’. Deze principes worden gelijktijdig ontwikkeld en uitgewerkt in haar leven, praktijk en docentschap. Dit levert een collectieve, zelfstuwende vorm van kennis op, die een waardevolle bijdrage levert aan het leren lezen en inrichten van onze leefomgeving.

Met Eetbaar Landschap (2009) heeft Ester van de Wiel ingezet op het toegankelijk maken van het voormalige Tilburgse Rioolgemaal Moerenburg, door de stad aangewezen als potentiële broedplaats. Onderzoek naar materialen en kennis uit het gebied maakte duidelijk dat voedsel een overkoepelend principe kon zijn om dit landschap te leren lezen. Uitgenodigde kunstenaars en ontwerpers kregen de opdracht om een gereedschap te ontwikkelen waarmee het landschap geproefd kan worden. Zo is er onder andere gewerkt aan een veldkeuken (Elmo Vermijs), een mobiele, lokaal inzetbare bierbrouwerij (Henriëtte Waal) en een archeologische moestuin (Maarten Kolk).

Eetbaar Landschap

Nu Hier (2009-heden) maakt gebruik van de wachttijd van stedelijke bouwprocessen. Ester van de Wiel en Gerda Zijstra werden door woningbouwstichting PWS benaderd om een programmering te ontwikkelen voor een leegstaand kavel in het centrum van Rotterdam. Zij boden lokale clubs uit zich deze plek, Nu Hier, toe te eigenen en te gebruiken voor hun gezamenlijke liefhebberij. Dit zorgt voor een betrokken vorm van beheer en voor meervoudig gebruik. De openbare ruimte is in Nu Hier benaderd als een omgeving voor allerlei activiteiten, zoals koken, tuinieren, sporten, studeren, enz. Nu Hier werkt met een eenvoudig doch slagvaardig principe: wat werkt blijft, wat niet werkt verdwijnt. Het visueel maken, verbinden en deelbaar maken van de kennis die zich rond Nu Hier verzamelt, blijft een uitdaging

NU HIER

Werkplaats Buijtenland (2011-heden) is een samenwerking met Marnix Tarvenier. Het vertrekt vanuit een landschap in transformatie, en wil de ervaring van dit landschap stimuleren door recreatie te koppelen aan duurzame agrarische productie en consumptie. De genodigde ontwerpers (Studio Makkink & Bey, Henriëtte Waal, Elmo Vermijs en Willemijn Lofvers) ontwikkelen Buijtentools om het recreatief potentieel te onderzoeken: een buijtenbrouwerij, buijtenbed, buijtenkeuken, buijtenkwekerij en buijtenpaden. Allen worden op maat ontworpen voor de plaatselijke, archetypische platte wagen, die het grootste deel van het jaar niet in gebruik is.

Werkplaats Buijtenland

Sunday Adventure Club

December 22, 2011

Ester van de Wiel, co-curator Utrecht Manifest No.4

Utrecht Manifest, 4e biënnale voor social design is een tweejaarlijks cultuurevenement in en rond de stad Utrecht. De vierde editie, die in december 2011 van start gaat en in mei 2012 zal worden afgesloten met een tentoonstelling en symposium, is ontstaan vanuit de behoefte om het ontwerpproces en de gebruiker dichter bij elkaar te brengen. Welke rol kan social design spelen in het formuleren van oplossingen voor maatschappelijke kwesties als duurzaamheid, sociale cohesie, onderwijs en de verhouding wonen en werken? En hoe kan design een breed publiek betrekken bij de inrichting van de (stedelijke) leefomgeving? Onderzoek in de wijk en samenwerking met verschillende, lokale initiatieven vormen de basis voor het beantwoorden van deze vragen.

Het Nieuwe Werklandschap
Het centrale thema voor deze editie van het Utrecht Manifest is het potentieel van ´het werklandschap´ als ontwikkelingsmodel voor onze binnensteden. In veel steden, waaronder de Utrechtse wijk Hooggraven, verdwijnt de industrie uit het stedelijk weefsel om plaats te maken voor bijvoorbeeld een nieuw appartementcomplex. Tegelijkertijd is onze arbeidsmarkt en de manier van werken drastisch aan het veranderen. Deze verschuivingen heeft ingrijpende gevolgen voor de sociale en economische, en dus maatschappelijke, structuren in onze wijken. Maar hoe ontwikkelen steden een structuur die wel inspeelt op de nieuwe omstandigheden? Hoe creëren we een stedelijk landschap als levend, lerend en werkend landschap? Het Nieuwe Werklandschap stelt voor om bedrijvigheid - uiteenlopend van kleinschalige, ambachtelijke productieplekken tot ultra-tech flexwerkers - weer een centrale plaats te geven in het straatbeeld. Aan de hand van vier projecten onderzoekt Het Nieuwe Werklandschap de meer- waarde van dit model voor bijvoorbeeld sociale cohesie, een duurzame invulling van ons mobiliteitsvraagstuk, economische duurzaamheid en nieuwe vormen van de overdracht van kennis en vaardigheden. Met dit thema plaats Utrecht Manifest 201 design in het hart van een sociaaleconomisch (en daarmee) maatschappelijk veranderingsproces.

Werklandschap EET
Hoe smaakt Rotsoord? Kan een industriegebied als voedingsbodem bieden voor een eetbaar landschap? Welke biotoop treffen we er aan? Kunnen we er een jaarrond voedsel produceren? Hoe organiseren we dat en welke rol spelen de stedelingen zelf?

Startpunt voor het project Eetbaar Landschap van ontwerper Ester van de Wiel is het in kaart brengen van het lokale potentieel voor voedselproductie in Groot Rotsoord. Samen met experts uit de ontwerpwereld zal worden gekeken hoe amateurs en professionals op het gebied van voedselproductie, tools en strategieën kunnen ontwikkelen om Groot Rotsoord verder te ontwikkelen als culinaire broedplaats. Hierbij speelt een thema als de overdracht van informatie en kennis tussen amateurs en experts een belangrijk rol.

site Utrecht Manifest No.4

December 12, 2011

Werkoord

mail werklandschap EET

De loods achter restaurant LE:EN is door Studio Makkink&Bey ingericht als 'werkoord'. De uitvalsbasis van Utrecht Manifest.

adres: Heuveloord 140, Utrecht.

Voor vragen kunt u contact opnemen met het projectbureau:

Elly Albers
Stichting Utrecht Biënnale

Rotsoord 3, Utrecht
Postbus 2152, 3500 GD Utrecht
Telefoon: +31 (0)30 - 258 55 56

of mail naar Utrecht Manifest

Werkplek van werklandschap KRUIST ICI

December 11, 2011

mede mogelijk gemaakt door

Utrecht Manifest No.4
Het Nieuwe Werklandschap

wordt mede mogelijk gemaakt door:

AM Wonen
Bouwbedrijf Gebr. van Stiphout
Bouwfonds Cultuurfonds
Fentener van Vlissingen Fonds
Fonds voor Cultuurparticipatie
Gemeente Utrecht
KF Hein Fonds
Mondriaan Stichting
SMP van Stralen MultiProject b.v.
SNS REAAL Fonds
Stichting DOEN
Stichting Kees Eijrond Fonds
Stiphout Projectontwikkeling
Vrede van Utrecht

March 22, 2011

Vragen aan Noël van Dooren

Welke biotopen treffen we aan in het werklandschap? Wat is de legenda van de biotopenkaart van Rotsoord? Wat kan er in dit landschap geteeld worden? Wie is de stadboer?

March 22, 2011

Vragen aan Marcel Blekendaal

Wat zijn de verhalen van de stadsboer? Welke reis maak je door een eetbaar landschap?

March 22, 2011

Vragen aan Frank Stroeken

Kan de stedeling zelf of collectief voedsel verbouwen in zijn wijk? Kan het groen in de legenda ook eetbaar zijn. Wat zijn de consequenties op stedebouwkundig niveau?

March 22, 2011

Vragen aan Casper Schuuring

Hoe kunnen we industriële biotopen inzetten voor voedselproductie? Welke tools en strategieën hebben we daarvoor nodig?

March 22, 2011

Vragen aan Dorus Faber

Welke typisch Utrechtse gerechten of producten zijn er? Zijn deze op de Utrechtse markten herkenbaar als lokale specialiteit? Op welke wijze worden ze aan de man gebracht tijdens de dinsdagmarkt op het Smaragdplein?

March 21, 2011

Xerofiet

Een xerofiet is een plant die aangepast is aan omstandigheden waarin weinig vocht beschikbaar is. De aanpassingen kunnen bestaan uit een dikkere waslaag (cuticula), minder huidmondjes per mm², verzonken huidmondjes, opslag van vocht in wortel, stengel of bladeren, kleine of ontbrekende bladeren, rustperioden tijdens droogte. Ook zijn er planten die efficiënt vocht verzamelen zoals bromelia's.

March 21, 2011

Werkvloer

Werkvloer is letterlijk de vloer van de werkplek, werkplaats of fabriek, waar de werknemers werken al dan niet met machines. De werkvloer wordt wel geplaatst tegenovergesteld het kantoor, waar de administratie wordt gevoerd en het management leiding geeft aan het bedrijf. Het kantoor met zijn administratieve afhandeling heeft echter ook zijn eigen werkvloer. In bijvoorbeeld het bank- en verzekeringswezen vormt deze administratie op de werkvloer zelfs het primaire productieproces

March 21, 2011

Werkplaats

Een werkplaats is de plaats waar een specifiek ambacht of vak wordt uitgeoefend.

March 21, 2011

Werklunch

Arbeid bij een twaalfuurtje.

March 21, 2011

Werklandschappen

De manier waarop Nederland met bedrijventerreinen omgaat moet drastisch anders. Bedrijventerreinen moeten werklandschappen worden. Dat stelt de VROM-raad in zijn advies 'Werklandschappen - Een regionale strategie voor bedrijventerreinen’ aan het kabinet. Hierin vraagt de raad om een regionale aanpak, meer aandacht voor bestaande in plaats van nieuwe terreinen en "menging van functies" als werken, wonen, groen en recreëren.
bron: www.duurzamebedrijventerreinen.nl

March 21, 2011

Week

Een week is in de huidige tijdrekening een periode van zeven dagen. In België en Nederland geldt tegenwoordig maandag als de eerste dag van de week, zoals beschreven in ISO 8601 en NEN 2772. In sommige landen en in de christelijke en islamitische kalenders geldt zondag als eerste dag van de week. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

VrijMiBo

In veel bedrijven wordt om de week af te sluiten op vrijdagmiddag een borrel gehouden; de zogenaamde vrijmibo.

March 21, 2011

Voedsel

Te gebruiken voor elke stof die kan worden verteerd of geabsorbeerd door een menselijk of dierlijk lichaam. Dient als bron voor energie of een essentiële voedingsstof, om weefsel aan te maken of te vervangen of om de honger te stillen.

“Voedsel lokt de mens uit zijn tent en niets anders dan voedsel is in staat zulke zalige publieke ervaringen te genereren. Dat leidt tot verrijking van het ‘publiek domein’ en zorgt voor uitwisselingen zonder welke elke beschaving doodbloedt.” (Joan Almekinders)

March 21, 2011

Vijfschaft

Vijfschaft is een oud-Utrechts gerecht. Het werd gegeten als het boerenwerk tijdens een vorstperiode stil lag. Vijfschaft wordt oorspronkelijk gemaakt met vijf ingrediënten: wortel, aardappels, uien, bruine bonen en appels. Met bouillon en spek wordt het gerecht afgemaakt. Het wordt geserveerd met boerenworst.

March 21, 2011

Vijfde Seizoen

Kantoor is zoiets als het vijfde seizoen. Naast Lente Zomer Herfst en Winter is er kantoor, altijd 19 graden, altijd licht, altijd droog, en altijd onbewolkt. Het is een kunstmatig seizoen, met getint glas continue draaiende airco's, plastieken planten en eeuwig brandend kunst licht. Menselijke bioritmen raken erdoor van slag, het dooft de voeling met natuur. John Pilson ziet het poëtischer; een tl verlicht systeem gereflecteerd in een wolk, Pilson verbeeld het exact. Hij mengt binnen en buiten en geeft licht weer lucht. (bron:MM door Viola Lindner, geselecteerd door Nienke Sybrandy)

John Pilson

March 21, 2011

Utrechtse Theerandjes

De Utrechtse theerandjes (ook theekantjes of té-kantjes) zijn reepjes van de ‘tafelcoekgens’ die als specialiteit golden van Koeckebackery van den dubbelden arend in de Utrechtse Schoutensteech (Schoutenstraat). In 1726 vestigde Willem Doncker daar zijn bakkerij die zelfs tot in Amsterdam populair werd. Andere bakkers probeerden met vergelijkbare koeken aan de haal te gaan, maar dat kwam op een gerechtelijk verbod te staan. De basis voor de theerandjes waren de ‘hylikmakers’ (huwelijkmakelaars), grote geglazuurde koeken met oranjesnippers en sukade die een jongen kocht voor het meisje waar hij een oogje op had. Bakkerij Den dubbelden arend heeft nog tot 1989 theerandjes gebakken en verkocht. (bron: Volkskrant 07 april 2007)

March 21, 2011

Twaalfuurtje

Broodmaaltijd omstreeks twaalf uur.
(Klokspijs / Lunch / Lunchpakket / Middagboterham / Middageten)

March 21, 2011

Tool

A tool is a device that can be used to produce an item or achieve a task, but that is not consumed in the process. Informally the word is also used to describe a procedure or process with a specific purpose. Tools that are used in particular fields or activities may have different designations such as Instrument, Utensil, Implement, Machine, or Apparatus. Marshall McLuhan famously said "We shape our tools. And then our tools shape us." McLuhan was referring to the fact that our social practices co-evolve with our use of new tools and the refinements we make to existing tools. EW

March 21, 2011

Streetfood

Streetfood wordt omschreven als: 'ready-to-eat, take away, finger and fastfood'. Een snack of drankje dat vanuit een (mobiele) kraam wordt verkocht. (Maaike Bertens)

March 21, 2011

Smoort

Smoort is een nagerecht dat vroeger veel gegeten werd in de omgeving van de kaasboerderijen. Ingrediënten zijn 300 gram kruisbessen, 1 liter zoete wei, 60 gram bloem, bruine basterdsuiker en kaneel. In plaats van zoete wei, een vloeistof die bij het kaasmaken van de melk overblijft, kan ook rauwe vette melk of yoghurt worden gebruikt. De kruisbessen kunnen vervangen worden door krenten en rozijnen.

March 21, 2011

Seizoen (2)

Het woord seizoen wordt in veel situaties in een andere betekenis gebruikt. Spreekt een reisbureau of hotel van het seizoen of het hoogseizoen, dan bedoelt men ongeveer de periode van juni tot september, de tijd waarin de meeste mensen op vakantie gaan. Andere seizoenen zijn: schaatsseizoen, orkaanseizoen, bloeiseizoen enz. Het betreft hier steeds een deel van het jaar waarin bepaalde natuurverschijnselen voorkomen of bepaalde activiteiten geschieden. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Seizoen (1)

Een seizoen of jaargetijde is een jaarlijks terugkerende periode van 3 maanden. Het tropisch jaar van de aarde is ingedeeld in 4 jaargetijden: lente, zomer, herfst en winter. Overigens vallen deze jaargetijden vooral in de gematigde tot hogere breedten samen met duidelijk te onderscheiden klimatologische periodes. In de tropen is het altijd zomer, of blijken de seizoenen op een heel andere wijze. In het oude Egypte onderscheidde men bijvoorbeeld maar drie seizoenen, en in Indonesië kent men de droge en natte moesson. De seizoenen ontstaan door de hellingshoek van de aardas ten opzichte van de as van haar baan rond de zon. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Rommelkruid

Rommelkruid is een mengsel van een aantal kruiden. Het wordt onder andere gebruikt in de bereiding van balkenbrij en kruidbroodjes. Het is als kant-en-klaar produkt nauwelijks meer in reguliere winkels verkrijgbaar maar. Via internet wordt het nog wel verkocht. Rommelkruid kan ook zelf gemaakt worden door gemalen zoethoutwortel, suiker, nootmuskaat, anijs, kaneelkoppen, kruidnagel, peper, foelie, gemberpoeder en sandelhout te mengen. De verhoudingen zijn streekgebonden, afhankelijk van eigen voorkeur én van de toepssing. Een eenvoudige versie bestaat uit: twee theelepels gemalen zwarte peper, een theelepel geraspte nootmuskaat, een halve theelepel kruidnagelpoeder, en een halve theelepel gestampt anijszaad, te gebruiken voor balkenbrij of andere hartige etenswaren.

March 21, 2011

Post-Industriële Biotoop

Post-industriële Biotoop
Industriële en braakliggende gebieden als zelfstandige biotoop waar planten en dieren een leefwijze gevonden hebben om te kunnen coëxisteren met dit ‘lastige’ landschap. De industriële productieprocessen hebben tot een nieuwe bodemsoort geleid met specifieke eigenschappen, zoals hogere concentraties zouten en zware metalen, vaak voedselarm en sterk verdicht, waarin alleen flora en fauna voorkomen die gedijen onder deze extreme levensomstandigheden. EW

March 21, 2011

Planthunter

Collecting of live plant specimens from the wild, sometimes referred to as plant hunting, is an activity that has occurred for centuries. The earliest recorded evidence of plant hunting was in 1495 BC when botanists were sent to Somalia to collect incense trees for Queen Hatshepsut. The Victorian era saw a surge in plant hunting activity as botanical adventurers explored the world to find exotic plants to bring home, often at considerable personal risk. These plants usually ended up in botanical gardens or the private gardens of wealthy collectors. Prolific plant hunters in this period included William Lobb and his brother Thomas Lobb, George Forrest, Joseph Hooker, Charles Maries and Robert Fortune. EW

March 21, 2011

Pionier-Landschap

Industriecomplexen en infrastructuren worden, nadat ze niet meer nodig zijn, achtergelaten en soms deels gesloopt. Deze verlaten plekken komen langzaam tot rust. Regen en door de wind gebracht stof brengen een dunne laag aan die samen met industriële biotoop een nieuw pionierlandschap tot leven brengen. Dit is een jong en maagdelijk landschap dat we als een daad van de natuur ervaren. De mens heeft een nieuwe ondergrond geleverd waarop de natuur kan doorbouwen. De Highline is daarvan een goed voorbeeld maar ook de braakliggende kavels op Manhattan die na een pioneerfase weer door bewoners ontdekt en omgevormd worden tot gebruiksnatuur: the Community Garden. EW

March 21, 2011

Pesto

Pesto komt van het Italiaanse woord ‘pestle’, dat kan worden vertaalt als gestampt. De originele pesto genovese wordt bereid met basilicum, pecorino en/of parmezaanse kaas, pijnboompitten, extra vergine olijfolie, knoflook en zout. Een bekende variant is de Siciliaanse pesto, met zongedroogde tomaat en iets minder basilicum. Er zijn ook varianten met rucola, walnoten en ricotta. MB

Pesto (2)
Een ongekookte, smeerbare samenstelling van een kruid en minstens twee van de volgende ingrediënten: noten, kaas en/of olie. Het smaakpalet kan met een 4e of 5e ingrediënt verfijnd worden. De ingrediënten werden oorspronkelijk in een vijzel tezamen fijngewreven (vandaar de naam 'pesto' = gestampt). MB

March 21, 2011

Perpetual Stock Pots

Perpetual stock pots is a very common thing in Chinese cooking. It is a highly advertised quality practice for restaurants. Some claim to have their stock pot going for hundreds of years nonstop.

March 21, 2011

Mulchen

Een typisch permacultuur-begrip is mulchen. Mulchen is het bedekken van de zwarte grond met organisch materiaal. Doordat de grond bedekt wordt met organisch materiaal zoals bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder snel ontspruit en minder snel groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Als laatste beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit afval omgezet in voedingstoffen voor de plant waar het omheen ligt. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.

March 21, 2011

Microklimaat Wijnbouw

Wanneer het klimaat in een bepaalde streek algemeen te koud is en de grondsoort niet geschikt voor wijnbouw is -op bepaalde specifieke plaatsen- het aanleggen van wijngaarden toch zinvol.
Bijvoorbeeld langs rivieren heerst een meer gereguleerd klimaat dan de rest van de streek. Hellingen langs rivieren ontvangen meer zonnewarmte als deze gunstig ten opzichte van de zon liggen. Het gesteente, welke mede smaakbepalend is voor een wijn, houdt warmte vast en regenwater wordt goed afgevoerd. Ook de rivier zelf reguleert warmte. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Microklimaat

Van een microklimaat is sprake als de omstandigheden op een zeer kleine schaal anders zijn dan je op basis van het klimaat zou verwachten. Wanneer een boom omvalt met kluit en al, ontstaan er op een zeer kleine schaal diverse microklimaten door een wisselende vochtigheid en lichtinval. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Kruidenfilter

Een dressing wordt gemaakt door de vloeibare ingrediënten langzaam via een kruidenfilter op de salade te laten sijpelen. LM+DK

Kruidenpucks voor de kruidenfilter.

Pers om kruidenpucks mee te produceren. LM+DK

Tekening van de werking van een kruidenfilter. LM+DK

March 21, 2011

Kantine

Een kantine is een eetgelegenheid in bedrijven, scholen en andere instanties met veel medewerkers. Tegenwoordig wordt een kantine ook bedrijfsrestaurant genoemd. De catering wordt veelal uitbesteed.

March 21, 2011

Immuniteit

Een immuniteit is een afgeschermd woon- en werkgebied van kerkelijke instelling in Utrecht. De immuniteiten bepaalden het Utrechtse stadsbeeld in de middeleeuwen. Utrechtse kanunniken teelden binnen de immuniteiten een deel van hun voedsel tot in de 16e eeuw. (Frank Stroeken)

March 21, 2011

IJsheiligen

IJsheiligen is een begrip uit de volksweerkunde. De IJsheiligen zijn St. Mamertus, St. Pankratius, St. Servatius en St. Bonifatius die hun naamdagen vieren op achtereenvolgens 11, 12, 13 en 14 mei. De IJsheiligen ontlenen hun benaming aan het gevaar van koud voorjaarsweer voor het gewas, dat in deze tijd in volle bloei staat. Late nachtvorst kan veel schade aanrichten. Het is een algemeen bekend gegeven dat je pas na IJsheiligen kan beginnen met het planten in de volle grond. Na half mei neemt de kans op vorst sterk af. De IJsheiligen markeren de overgang naar een meer zomerse periode. (Bron: Wereld Feesten Almanak) EW

March 21, 2011

Hitte-Eiland

Het hitte-eilandeffect of urban heat island effect (UHI) is het fenomeen dat de temperatuur in een stedelijk gebied gemiddeld hoger is dan in het omliggende landelijk gebied. (Bron: Wikipedia)

Een onderzoeker van het KNMI heeft op een groot aantal dagen 's ochtends en 's middags de temperatuur gemeten met een klein weerstation bevestigd op zijn fiets. Zijn fietstochten op weg van huis naar zijn werk en terug leidden langs een traject tussen Nieuwegein en De Bilt, dwars door de stad Utrecht. In deze metingen is het warmte-eiland van Utrecht goed herkenbaar: 's ochtends is het in de stad gemiddeld 1,5 graad warmer dan op het platteland. In bepaalde weersituaties liep het temperatuurverschil op tot meer dan 5 graden. Langs het traject werden meestal de hoogste temperaturen gemeten midden in het centrum van Utrecht, tussen Vredenburg en het Neude. (bron: KNMI)

Dit fenomeen heeft als positief effect dat het zaai-, groei- en bloeiseizoen eerder begint en er gewassen kunnen groeien die van een hogere temperatuur houden.

March 21, 2011

Gereedschap

Een gereedschap is een hulpmiddel om de bewerkingen uit te kunnen voeren die een mens (of dier) met zijn lichaam zelf niet of moeilijk kan uitvoeren. Andere termen die gebruikt worden voor bepaalde typen gereedschap zijn gerei (meervoud van zachter gereedschap) en instrument (over het algemeen een meer geavanceerd of erg specialistisch stuk gereedschap). Voor groter en zwaarder gereedschap wordt meestal de term werktuig gebruikt.
Een werktuig is een stuk gereedschap. Het kan om een eenvoudig stuk handgereedschap gaan, maar ook om een ingewikkelde machine: een apparaat of een toestel. Werktuigen dienen om arbeid eenvoudiger en lichter te maken. EW

March 21, 2011

Extremofiel

Een extremofiel is een organisme dat in extreme omstandigheden leeft. Letterlijk betekent het extremo (uiterst) fiel (beminnend). Sommige kunnen alleen leven bij watertemperaturen van rond de 120 graden Celsius, andere juist bij water van 2 graden Celsius. Er komen ook extremofielen voor tot 3,5 kilometer diep in de bodem. Weer anderen leven in zeer zout water, terwijl er ook extremofiele lithobionten zijn die leven in bijna geconcentreerd zwavelzuur, bijvoorbeeld in water bij een vulkaan. Sommige kunnen duizenden jaren lang bevroren zijn en gaan weer rustig verder met leven wanneer ze ontdooien. Bij een extremofiel gaat het om één of meerdere levensbehoeften die sterk afwijken ten opzichte van de meeste organismen, die leven in normale (dus de meest voorkomende) omstandigheden. Een aantal extremofielen heeft eigenschappen die niet bij andere levende wezens voorkomen: of ze hebben geen zuurstof nodig, of kennen geen fotosynthese, of gebruiken waterstof als voedsel en maken methaan (aardgas). Niet alleen soorten, maar hele ecosystemen zijn soms extremofiel. (bron: wikopedia) EW+CS

March 21, 2011

Escoffier

Escoffier was chef-kok in Parijs en Londen. Hij is vooral bekend vanwege zijn culinaire genialiteit en zijn hervormingen in de organisatie van grote keukens. Met zijn boek "Le Guide culinaire" vatte hij de Franse keuken in een systeem. Het boek, dat vele 5000 recepten methodisch omschrijft, is bedoeld als een praktisch handboek voor voor vakmensen. Op basis van zijn eigen ervaringen schreef hij in 1902 'le Guide Culinaire', waarin hij de principes van de kookkunst en de traditionele technieken uitlegde. Deze 'Guide' is nog steeds de bijbel voor alle professionele koks. Daarnaast schreef hij een tweede boek'Ma Cuisine', een standaardwerk voor amateur-koks met een overzicht van de klassieke keuken.

‘Escoffier’ is de de titel van de eerste complete Nederlandse vertaling van het standaardwerk 'Le Guide Culinaire'.

March 21, 2011

Enfleurage

Door bladeren van bloemen, kruiden of andere eetbare planten in een vetstof zoals roomboter te leggen wordt de geur geconserveerd. De techniek is al heel oud en van oorsprong afkomstig uit de parfumindustrie. LM+DK

March 21, 2011

Edible Estates

Inmiddels ontstaan ook in Amerikaanse suburbs voorzichtig de eerste initiatieven van burgers die zoeken naar een meer informeel grondgebruik. Enkele jaren geleden begon architect Fritz Haeg het project Edible Estates. Hiermee laat hij zien dat keurig groene gazonnetjes in de suburbs ook gebruikt kunnen worden als moestuin.

March 21, 2011

Duizendjarig Ei

Duizendjarig ei is een Chinese delicatesse die gemaakt wordt door een eendenei circa 100 dagen te bewaren in een mengsel van houtskool en ongebluste kalk. Het heeft een groenige kleur, een zoute smaak en een krachtig aroma. Bij het kauwen lijkt het alsof je een stukje geleipudding eet. EW

March 21, 2011

Dry Farming

De Wupatki boeren in Arizona, USA, hebben een aantal agriculturele strategieën ontwikkeld waarmee ze gewassen kunnen kweken in de woestijn. Dry farming. Een tot de verbeelding sprekende variant is dat binnen de resterende muren van vervallen huizen verhoogde plantbedden gemaakt werden door ze op te vullen met afval (waste=food). Deze kleine, van wind beschutte, akkers werden gebruikt voor het kweken van ceremoniële gewassen zoals tabak.

March 21, 2011

D.I.Y. Communities

Zielsverwanten vinden elkaar online en organiseren zich in tijdelijke en informele clubs. Deze genetwerkte communities delen handleidingen en doe-het-zelf instructies die variëren van hoe maak je een zaadbom, tot een stap voor stap beschrijving van hoe je de stad als ‘parkour’ kunt gebruiken. Mooie voorbeelden van zo’n online How-to society is te vinden op www.instructables.com. (bron: Sunday Adventure Club)

March 21, 2011

Dag

Een dag is de tijd die de aarde nodig heeft voor een volledige omwenteling (om de aardas), ten opzichte van een referentiepunt. Afhankelijk van het referentiepunt spreken we van een zonnedag (t.o.v. de zon), maansdag (t.o.v. de maan) of siderische dag (t.o.v. de sterren). Soms wordt met de term dag slechts de tijd tussen zonsopgang en zonsondergang bedoeld, iets wat ook wel specifiek wordt aangeduid als dagduur. Een wat nauwkeuriger aanduiding is etmaal. Een etmaal duurt 24 uur en bevat alle vier de dagdelen, te weten: ochtend, middag, avond, en nacht. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

Crowdsourcing City Design

Beauty Adventure Club, zomer 2008 Onderdeel van Sunday Adventure Club; een tijdelijke club van urban pioneers.

De explosieve verspreiding van kennis en handleidingen via internet leidt tot een verschuiving van de verhoudingen tussen amateurs en professionals. Er zijn steeds meer mensen die in hun vrije tijd inhoud genereren, problemen oplossen en zelfs R&D voor bedrijven verrichten. Amateurs, die gedreven door hun liefhebberij optreden als lokale programmeurs of ontwikkelaars van de publieke ruimte, beschikken over uitstekende inzichten in het plaatselijke potentieel. Ze zijn gepassioneerd, vaak sociaal bewogen, een beetje onaangepast en altijd trots op wat ze doen. Zou de stad een deel van de ontwikkeling van de openbare ruimte kunnen crowdsourcen door de energie en de ideeën van al deze pioniers beter te gebruiken? Urban pioneers bewegen zich vrij tussen regels en grenzen. Ze tonen de waarde van een bottom up ontwikkelde stad, van een wereld waarin iedereen regisseur kan zijn! (bron: Sunday Adventure Club) EW

March 21, 2011

Conserveren

Wanneer het stadium van oogst tot verval wordt vertraagd, spreekt met van conserveren. Een conserve kan worden gezien als voedsel (i.e. een gerecht) dat in een ‘pauzestand’ staat. Pauzestand: een product wordt afgesloten van invloeden die bederf kunnen veroorzaken. Daarmee zit het product letterlijk of figuurlijk in een vacuüm. LM+DK

March 21, 2011

City Farm

City Farm is a sustainable vegetable farm bordering two very diverse Chicago neighborhoods: Cabrini-Green and the Gold Coast. The farm boasts thirty varieties of tomatoes as well as beets, carrots, potatoes, gourmet lettuces, herbs and melons. All produce is grown in composted soil generated from various sources, such as restaurant trimmings from some of the city’s finest kitchens.

March 21, 2011

Buitenbrouwerij

De mobiele Buitenbrouwerij van ontwerper Henriëtte Waal is één van de tools die tijdens Eetbaar Landschap ontwikkeld is. Met de Buitenbrouwerij wordt op lokatie met lokale ingredienten 50 liter speciaal bier gebrouwen. Inmiddels is de brouwerij uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar.

March 21, 2011

Binnenklimaat

Het binnenklimaat is de atmosferische omstandigheden (temperatuur, windsnelheid en luchtvochtigheid) in leefomgevingen zoals gebouwen. Centraal staat hier hoe mens, plant en dier reageren op de omstandigheden. Die reactie is niet rechtstreeks uit de metingen af te leiden en is voor warmbloedige dieren en mensen anders dan bij koudbloedige dieren en planten. Mensen en warmbloedige dieren voelen niet de temperatuur maar reageren op de afkoeling van het lichaam. Koudbloedige dieren en planten nemen de temperatuur van de omgeving aan en reageren wel direct op de temperatuur. In gebouwen wordt veel aandacht besteed aan klimaatbeheersing. Airconditioning, ventilatie, verwarming, luchtdrogers of luchtbevochtigers regelen de omstandigheden waaronder mensen, planten of dieren moeten leven. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

Biotoop

Biotoop (1)
Een biotoop (Gr: bios - leven, topos - plaats) is een gebied met een uniform landschapstype waarin bepaalde organismen kunnen gedijen. Binnen een biotoop kunnen habitats worden onderscheiden. Een habitat is de specifieke plaats binnen een biotoop waar een organisme zich ophoudt. EW

Biotoop (2)
Een biotoop is een specifieke conditie in de stad die voor een gewas precies de goede is. Een stedelijke biotoop is niet de klassieke combinatie van bodem, water en klimaat maar een pragmatische combinatie van stedelijke verschijnselen. Soms zijn die fysiek, zoals zuidmuren of platte daken, soms zijn ze abstract, zoals leegstand. De stedelijke biotoop is vaak onaf: het gaat om condities die tegen redelijke inspanning geschikt kunnen worden gemaakt. Een biotoop kan op allerlei plekken worden aangetroffen. ND

March 8, 2011

Vragen aan Lucas Mullié & Digna Kosse

Wat is de relatie tussen voedsel en tijd? Kan voedsel verser worden doordat het ouder is? Zijn er alternatieve methodes van conserveren die niet alleen het oogstmoment uitstellen, maar tegelijkertijd ook smaak- en textuurveranderingen teweeg brengen?

February 14, 2011

Jaar

Een jaar is de relatieve eenheid van tijd die de periode beschrijft waarin een planeet om zijn ster draait. In het algemeen taalgebruik is een jaar een in dagen getelde periode die gebaseerd is op de tijd die het de aarde kost om eenmaal om de zon te draaien. Volgens de gregoriaanse kalender telt een jaar 365 dagen. In de regel om de vier jaar wordt daar een dag bijgeteld om te compenseren voor het feit dat de omgang om de zon niet precies in hele dagen is te meten. Een jaar kan op elk moment beginnen en eindigen, het kan bijvoorbeeld lopen van 23 juni tot 22 juni. Wil men expliciet aangeven dat een jaar van 1 januari tot 31 december loopt, dan spreekt men van een kalenderjaar. (bron wikipedia)

February 10, 2011

Vragen aan Nienke Sybrandy

Kan er op de werkplek voedsel verbouwd worden? Wat is de invloed van het kunstmatige vijfde seizoen op de teelmogelijkheden?

February 8, 2011

Vragen aan Maaike Bertens

De werkweek kent momenten van ontspannen, wachten en pauzeren. Kan deze pauzetijd ingezet worden voor het kweken, bereiden en consumeren van voedsel op straat? Wat kan je in één week kweken? Wat zijn de Utrechtse ingrediënten en welke route leg je af om die te verzamelen?

Ester van de Wiel, Utrecht Manifest, Werklandschap EET