March 30, 2012

Mosselmarkt

Kunnen we over 20 jaar een Mosselmarkt in Utrecht verwachten? Volgens Lars Charas, eigenaar van Feeding Good, zal de markt voor mosselen en andere schelpdieren gaan verhonderdvoudigen in minder dan 20 jaar tijd en worden gebieden met zoute kwel ingezet voor schelpdierenteelt. (debat 30 maart). DA

February 14, 2011

Jaar

Een jaar is de relatieve eenheid van tijd die de periode beschrijft waarin een planeet om zijn ster draait. In het algemeen taalgebruik is een jaar een in dagen getelde periode die gebaseerd is op de tijd die het de aarde kost om eenmaal om de zon te draaien. Volgens de gregoriaanse kalender telt een jaar 365 dagen. In de regel om de vier jaar wordt daar een dag bijgeteld om te compenseren voor het feit dat de omgang om de zon niet precies in hele dagen is te meten. Een jaar kan op elk moment beginnen en eindigen, het kan bijvoorbeeld lopen van 23 juni tot 22 juni. Wil men expliciet aangeven dat een jaar van 1 januari tot 31 december loopt, dan spreekt men van een kalenderjaar. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Biotoop

Biotoop (1)
Een biotoop (Gr: bios - leven, topos - plaats) is een gebied met een uniform landschapstype waarin bepaalde organismen kunnen gedijen. Binnen een biotoop kunnen habitats worden onderscheiden. Een habitat is de specifieke plaats binnen een biotoop waar een organisme zich ophoudt. EW

Biotoop (2)
Een biotoop is een specifieke conditie in de stad die voor een gewas precies de goede is. Een stedelijke biotoop is niet de klassieke combinatie van bodem, water en klimaat maar een pragmatische combinatie van stedelijke verschijnselen. Soms zijn die fysiek, zoals zuidmuren of platte daken, soms zijn ze abstract, zoals leegstand. De stedelijke biotoop is vaak onaf: het gaat om condities die tegen redelijke inspanning geschikt kunnen worden gemaakt. Een biotoop kan op allerlei plekken worden aangetroffen. ND

March 21, 2011

Binnenklimaat

Het binnenklimaat is de atmosferische omstandigheden (temperatuur, windsnelheid en luchtvochtigheid) in leefomgevingen zoals gebouwen. Centraal staat hier hoe mens, plant en dier reageren op de omstandigheden. Die reactie is niet rechtstreeks uit de metingen af te leiden en is voor warmbloedige dieren en mensen anders dan bij koudbloedige dieren en planten. Mensen en warmbloedige dieren voelen niet de temperatuur maar reageren op de afkoeling van het lichaam. Koudbloedige dieren en planten nemen de temperatuur van de omgeving aan en reageren wel direct op de temperatuur. In gebouwen wordt veel aandacht besteed aan klimaatbeheersing. Airconditioning, ventilatie, verwarming, luchtdrogers of luchtbevochtigers regelen de omstandigheden waaronder mensen, planten of dieren moeten leven. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

City Farm

City Farm is a sustainable vegetable farm bordering two very diverse Chicago neighborhoods: Cabrini-Green and the Gold Coast. The farm boasts thirty varieties of tomatoes as well as beets, carrots, potatoes, gourmet lettuces, herbs and melons. All produce is grown in composted soil generated from various sources, such as restaurant trimmings from some of the city’s finest kitchens.

March 21, 2011

Conserveren

Wanneer het stadium van oogst tot verval wordt vertraagd, spreekt met van conserveren. Een conserve kan worden gezien als voedsel (i.e. een gerecht) dat in een ‘pauzestand’ staat. Pauzestand: een product wordt afgesloten van invloeden die bederf kunnen veroorzaken. Daarmee zit het product letterlijk of figuurlijk in een vacuüm. LM+DK

March 21, 2011

Crowdsourcing City Design

Beauty Adventure Club, zomer 2008 Onderdeel van Sunday Adventure Club; een tijdelijke club van urban pioneers.

De explosieve verspreiding van kennis en handleidingen via internet leidt tot een verschuiving van de verhoudingen tussen amateurs en professionals. Er zijn steeds meer mensen die in hun vrije tijd inhoud genereren, problemen oplossen en zelfs R&D voor bedrijven verrichten. Amateurs, die gedreven door hun liefhebberij optreden als lokale programmeurs of ontwikkelaars van de publieke ruimte, beschikken over uitstekende inzichten in het plaatselijke potentieel. Ze zijn gepassioneerd, vaak sociaal bewogen, een beetje onaangepast en altijd trots op wat ze doen. Zou de stad een deel van de ontwikkeling van de openbare ruimte kunnen crowdsourcen door de energie en de ideeën van al deze pioniers beter te gebruiken? Urban pioneers bewegen zich vrij tussen regels en grenzen. Ze tonen de waarde van een bottom up ontwikkelde stad, van een wereld waarin iedereen regisseur kan zijn! (bron: Sunday Adventure Club) EW

March 21, 2011

Dag

Een dag is de tijd die de aarde nodig heeft voor een volledige omwenteling (om de aardas), ten opzichte van een referentiepunt. Afhankelijk van het referentiepunt spreken we van een zonnedag (t.o.v. de zon), maansdag (t.o.v. de maan) of siderische dag (t.o.v. de sterren). Soms wordt met de term dag slechts de tijd tussen zonsopgang en zonsondergang bedoeld, iets wat ook wel specifiek wordt aangeduid als dagduur. Een wat nauwkeuriger aanduiding is etmaal. Een etmaal duurt 24 uur en bevat alle vier de dagdelen, te weten: ochtend, middag, avond, en nacht. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

D.I.Y. Communities

Zielsverwanten vinden elkaar online en organiseren zich in tijdelijke en informele clubs. Deze genetwerkte communities delen handleidingen en doe-het-zelf instructies die variëren van hoe maak je een zaadbom, tot een stap voor stap beschrijving van hoe je de stad als ‘parkour’ kunt gebruiken. Mooie voorbeelden van zo’n online How-to society is te vinden op www.instructables.com. (bron: Sunday Adventure Club)

March 21, 2011

Dry Farming

De Wupatki boeren in Arizona, USA, hebben een aantal agriculturele strategieën ontwikkeld waarmee ze gewassen kunnen kweken in de woestijn. Dry farming. Een tot de verbeelding sprekende variant is dat binnen de resterende muren van vervallen huizen verhoogde plantbedden gemaakt werden door ze op te vullen met afval (waste=food). Deze kleine, van wind beschutte, akkers werden gebruikt voor het kweken van ceremoniële gewassen zoals tabak.

March 21, 2011

Duizendjarig Ei

Duizendjarig ei is een Chinese delicatesse die gemaakt wordt door een eendenei circa 100 dagen te bewaren in een mengsel van houtskool en ongebluste kalk. Het heeft een groenige kleur, een zoute smaak en een krachtig aroma. Bij het kauwen lijkt het alsof je een stukje geleipudding eet. EW

March 21, 2011

Edible Estates

Inmiddels ontstaan ook in Amerikaanse suburbs voorzichtig de eerste initiatieven van burgers die zoeken naar een meer informeel grondgebruik. Enkele jaren geleden begon architect Fritz Haeg het project Edible Estates. Hiermee laat hij zien dat keurig groene gazonnetjes in de suburbs ook gebruikt kunnen worden als moestuin.

March 21, 2011

Enfleurage

Door bladeren van bloemen, kruiden of andere eetbare planten in een vetstof zoals roomboter te leggen wordt de geur geconserveerd. De techniek is al heel oud en van oorsprong afkomstig uit de parfumindustrie. LM+DK

March 21, 2011

Escoffier

Escoffier was chef-kok in Parijs en Londen. Hij is vooral bekend vanwege zijn culinaire genialiteit en zijn hervormingen in de organisatie van grote keukens. Met zijn boek "Le Guide culinaire" vatte hij de Franse keuken in een systeem. Het boek, dat vele 5000 recepten methodisch omschrijft, is bedoeld als een praktisch handboek voor voor vakmensen. Op basis van zijn eigen ervaringen schreef hij in 1902 'le Guide Culinaire', waarin hij de principes van de kookkunst en de traditionele technieken uitlegde. Deze 'Guide' is nog steeds de bijbel voor alle professionele koks. Daarnaast schreef hij een tweede boek'Ma Cuisine', een standaardwerk voor amateur-koks met een overzicht van de klassieke keuken.

‘Escoffier’ is de de titel van de eerste complete Nederlandse vertaling van het standaardwerk 'Le Guide Culinaire'.

March 21, 2011

Extremofiel

Een extremofiel is een organisme dat in extreme omstandigheden leeft. Letterlijk betekent het extremo (uiterst) fiel (beminnend). Sommige kunnen alleen leven bij watertemperaturen van rond de 120 graden Celsius, andere juist bij water van 2 graden Celsius. Er komen ook extremofielen voor tot 3,5 kilometer diep in de bodem. Weer anderen leven in zeer zout water, terwijl er ook extremofiele lithobionten zijn die leven in bijna geconcentreerd zwavelzuur, bijvoorbeeld in water bij een vulkaan. Sommige kunnen duizenden jaren lang bevroren zijn en gaan weer rustig verder met leven wanneer ze ontdooien. Bij een extremofiel gaat het om één of meerdere levensbehoeften die sterk afwijken ten opzichte van de meeste organismen, die leven in normale (dus de meest voorkomende) omstandigheden. Een aantal extremofielen heeft eigenschappen die niet bij andere levende wezens voorkomen: of ze hebben geen zuurstof nodig, of kennen geen fotosynthese, of gebruiken waterstof als voedsel en maken methaan (aardgas). Niet alleen soorten, maar hele ecosystemen zijn soms extremofiel. (bron: wikopedia) EW+CS

March 21, 2011

Gereedschap

Een gereedschap is een hulpmiddel om de bewerkingen uit te kunnen voeren die een mens (of dier) met zijn lichaam zelf niet of moeilijk kan uitvoeren. Andere termen die gebruikt worden voor bepaalde typen gereedschap zijn gerei (meervoud van zachter gereedschap) en instrument (over het algemeen een meer geavanceerd of erg specialistisch stuk gereedschap). Voor groter en zwaarder gereedschap wordt meestal de term werktuig gebruikt.
Een werktuig is een stuk gereedschap. Het kan om een eenvoudig stuk handgereedschap gaan, maar ook om een ingewikkelde machine: een apparaat of een toestel. Werktuigen dienen om arbeid eenvoudiger en lichter te maken. EW

March 21, 2011

Hitte-Eiland

Het hitte-eilandeffect of urban heat island effect (UHI) is het fenomeen dat de temperatuur in een stedelijk gebied gemiddeld hoger is dan in het omliggende landelijk gebied. (Bron: Wikipedia)

Een onderzoeker van het KNMI heeft op een groot aantal dagen 's ochtends en 's middags de temperatuur gemeten met een klein weerstation bevestigd op zijn fiets. Zijn fietstochten op weg van huis naar zijn werk en terug leidden langs een traject tussen Nieuwegein en De Bilt, dwars door de stad Utrecht. In deze metingen is het warmte-eiland van Utrecht goed herkenbaar: 's ochtends is het in de stad gemiddeld 1,5 graad warmer dan op het platteland. In bepaalde weersituaties liep het temperatuurverschil op tot meer dan 5 graden. Langs het traject werden meestal de hoogste temperaturen gemeten midden in het centrum van Utrecht, tussen Vredenburg en het Neude. (bron: KNMI)

Dit fenomeen heeft als positief effect dat het zaai-, groei- en bloeiseizoen eerder begint en er gewassen kunnen groeien die van een hogere temperatuur houden.

March 21, 2011

Kruidenfilter

Een dressing wordt gemaakt door de vloeibare ingrediënten langzaam via een kruidenfilter op de salade te laten sijpelen. LM+DK

Kruidenpucks voor de kruidenfilter.

Pers om kruidenpucks mee te produceren. LM+DK

Tekening van de werking van een kruidenfilter. LM+DK

March 21, 2011

Microklimaat

Van een microklimaat is sprake als de omstandigheden op een zeer kleine schaal anders zijn dan je op basis van het klimaat zou verwachten. Wanneer een boom omvalt met kluit en al, ontstaan er op een zeer kleine schaal diverse microklimaten door een wisselende vochtigheid en lichtinval. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Microklimaat Wijnbouw

Wanneer het klimaat in een bepaalde streek algemeen te koud is en de grondsoort niet geschikt voor wijnbouw is -op bepaalde specifieke plaatsen- het aanleggen van wijngaarden toch zinvol.
Bijvoorbeeld langs rivieren heerst een meer gereguleerd klimaat dan de rest van de streek. Hellingen langs rivieren ontvangen meer zonnewarmte als deze gunstig ten opzichte van de zon liggen. Het gesteente, welke mede smaakbepalend is voor een wijn, houdt warmte vast en regenwater wordt goed afgevoerd. Ook de rivier zelf reguleert warmte. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Mulchen

Een typisch permacultuur-begrip is mulchen. Mulchen is het bedekken van de zwarte grond met organisch materiaal. Doordat de grond bedekt wordt met organisch materiaal zoals bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder snel ontspruit en minder snel groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Als laatste beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit afval omgezet in voedingstoffen voor de plant waar het omheen ligt. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.

March 21, 2011

Perpetual Stock Pots

Perpetual stock pots is a very common thing in Chinese cooking. It is a highly advertised quality practice for restaurants. Some claim to have their stock pot going for hundreds of years nonstop.

March 21, 2011

Pesto

Pesto komt van het Italiaanse woord ‘pestle’, dat kan worden vertaalt als gestampt. De originele pesto genovese wordt bereid met basilicum, pecorino en/of parmezaanse kaas, pijnboompitten, extra vergine olijfolie, knoflook en zout. Een bekende variant is de Siciliaanse pesto, met zongedroogde tomaat en iets minder basilicum. Er zijn ook varianten met rucola, walnoten en ricotta. MB

Pesto (2)
Een ongekookte, smeerbare samenstelling van een kruid en minstens twee van de volgende ingrediënten: noten, kaas en/of olie. Het smaakpalet kan met een 4e of 5e ingrediënt verfijnd worden. De ingrediënten werden oorspronkelijk in een vijzel tezamen fijngewreven (vandaar de naam 'pesto' = gestampt). MB

March 21, 2011

Pionier-Landschap

Industriecomplexen en infrastructuren worden, nadat ze niet meer nodig zijn, achtergelaten en soms deels gesloopt. Deze verlaten plekken komen langzaam tot rust. Regen en door de wind gebracht stof brengen een dunne laag aan die samen met industriële biotoop een nieuw pionierlandschap tot leven brengen. Dit is een jong en maagdelijk landschap dat we als een daad van de natuur ervaren. De mens heeft een nieuwe ondergrond geleverd waarop de natuur kan doorbouwen. De Highline is daarvan een goed voorbeeld maar ook de braakliggende kavels op Manhattan die na een pioneerfase weer door bewoners ontdekt en omgevormd worden tot gebruiksnatuur: the Community Garden. EW

March 21, 2011

Planthunter

Collecting of live plant specimens from the wild, sometimes referred to as plant hunting, is an activity that has occurred for centuries. The earliest recorded evidence of plant hunting was in 1495 BC when botanists were sent to Somalia to collect incense trees for Queen Hatshepsut. The Victorian era saw a surge in plant hunting activity as botanical adventurers explored the world to find exotic plants to bring home, often at considerable personal risk. These plants usually ended up in botanical gardens or the private gardens of wealthy collectors. Prolific plant hunters in this period included William Lobb and his brother Thomas Lobb, George Forrest, Joseph Hooker, Charles Maries and Robert Fortune. EW

March 21, 2011

Post-Industriële Biotoop

Post-industriële Biotoop
Industriële en braakliggende gebieden als zelfstandige biotoop waar planten en dieren een leefwijze gevonden hebben om te kunnen coëxisteren met dit ‘lastige’ landschap. De industriële productieprocessen hebben tot een nieuwe bodemsoort geleid met specifieke eigenschappen, zoals hogere concentraties zouten en zware metalen, vaak voedselarm en sterk verdicht, waarin alleen flora en fauna voorkomen die gedijen onder deze extreme levensomstandigheden. EW

March 21, 2011

Rommelkruid

Rommelkruid is een mengsel van een aantal kruiden. Het wordt onder andere gebruikt in de bereiding van balkenbrij en kruidbroodjes. Het is als kant-en-klaar produkt nauwelijks meer in reguliere winkels verkrijgbaar maar. Via internet wordt het nog wel verkocht. Rommelkruid kan ook zelf gemaakt worden door gemalen zoethoutwortel, suiker, nootmuskaat, anijs, kaneelkoppen, kruidnagel, peper, foelie, gemberpoeder en sandelhout te mengen. De verhoudingen zijn streekgebonden, afhankelijk van eigen voorkeur én van de toepssing. Een eenvoudige versie bestaat uit: twee theelepels gemalen zwarte peper, een theelepel geraspte nootmuskaat, een halve theelepel kruidnagelpoeder, en een halve theelepel gestampt anijszaad, te gebruiken voor balkenbrij of andere hartige etenswaren.

March 21, 2011

Seizoen (1)

Een seizoen of jaargetijde is een jaarlijks terugkerende periode van 3 maanden. Het tropisch jaar van de aarde is ingedeeld in 4 jaargetijden: lente, zomer, herfst en winter. Overigens vallen deze jaargetijden vooral in de gematigde tot hogere breedten samen met duidelijk te onderscheiden klimatologische periodes. In de tropen is het altijd zomer, of blijken de seizoenen op een heel andere wijze. In het oude Egypte onderscheidde men bijvoorbeeld maar drie seizoenen, en in Indonesië kent men de droge en natte moesson. De seizoenen ontstaan door de hellingshoek van de aardas ten opzichte van de as van haar baan rond de zon. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Seizoen (2)

Het woord seizoen wordt in veel situaties in een andere betekenis gebruikt. Spreekt een reisbureau of hotel van het seizoen of het hoogseizoen, dan bedoelt men ongeveer de periode van juni tot september, de tijd waarin de meeste mensen op vakantie gaan. Andere seizoenen zijn: schaatsseizoen, orkaanseizoen, bloeiseizoen enz. Het betreft hier steeds een deel van het jaar waarin bepaalde natuurverschijnselen voorkomen of bepaalde activiteiten geschieden. (bron wikipedia)

March 21, 2011

Smoort

Smoort is een nagerecht dat vroeger veel gegeten werd in de omgeving van de kaasboerderijen. Ingrediënten zijn 300 gram kruisbessen, 1 liter zoete wei, 60 gram bloem, bruine basterdsuiker en kaneel. In plaats van zoete wei, een vloeistof die bij het kaasmaken van de melk overblijft, kan ook rauwe vette melk of yoghurt worden gebruikt. De kruisbessen kunnen vervangen worden door krenten en rozijnen.

March 21, 2011

Streetfood

Streetfood wordt omschreven als: 'ready-to-eat, take away, finger and fastfood'. Een snack of drankje dat vanuit een (mobiele) kraam wordt verkocht. (Maaike Bertens)

March 21, 2011

Tool

A tool is a device that can be used to produce an item or achieve a task, but that is not consumed in the process. Informally the word is also used to describe a procedure or process with a specific purpose. Tools that are used in particular fields or activities may have different designations such as Instrument, Utensil, Implement, Machine, or Apparatus. Marshall McLuhan famously said "We shape our tools. And then our tools shape us." McLuhan was referring to the fact that our social practices co-evolve with our use of new tools and the refinements we make to existing tools. EW

March 21, 2011

Twaalfuurtje

Broodmaaltijd omstreeks twaalf uur.
(Klokspijs / Lunch / Lunchpakket / Middagboterham / Middageten)

March 21, 2011

Utrechtse Theerandjes

De Utrechtse theerandjes (ook theekantjes of té-kantjes) zijn reepjes van de ‘tafelcoekgens’ die als specialiteit golden van Koeckebackery van den dubbelden arend in de Utrechtse Schoutensteech (Schoutenstraat). In 1726 vestigde Willem Doncker daar zijn bakkerij die zelfs tot in Amsterdam populair werd. Andere bakkers probeerden met vergelijkbare koeken aan de haal te gaan, maar dat kwam op een gerechtelijk verbod te staan. De basis voor de theerandjes waren de ‘hylikmakers’ (huwelijkmakelaars), grote geglazuurde koeken met oranjesnippers en sukade die een jongen kocht voor het meisje waar hij een oogje op had. Bakkerij Den dubbelden arend heeft nog tot 1989 theerandjes gebakken en verkocht. (bron: Volkskrant 07 april 2007)

March 21, 2011

Vijfde Seizoen

Kantoor is zoiets als het vijfde seizoen. Naast Lente Zomer Herfst en Winter is er kantoor, altijd 19 graden, altijd licht, altijd droog, en altijd onbewolkt. Het is een kunstmatig seizoen, met getint glas continue draaiende airco's, plastieken planten en eeuwig brandend kunst licht. Menselijke bioritmen raken erdoor van slag, het dooft de voeling met natuur. John Pilson ziet het poëtischer; een tl verlicht systeem gereflecteerd in een wolk, Pilson verbeeld het exact. Hij mengt binnen en buiten en geeft licht weer lucht. (bron:MM door Viola Lindner, geselecteerd door Nienke Sybrandy)

John Pilson

March 21, 2011

Vijfschaft

Vijfschaft is een oud-Utrechts gerecht. Het werd gegeten als het boerenwerk tijdens een vorstperiode stil lag. Vijfschaft wordt oorspronkelijk gemaakt met vijf ingrediënten: wortel, aardappels, uien, bruine bonen en appels. Met bouillon en spek wordt het gerecht afgemaakt. Het wordt geserveerd met boerenworst.

March 21, 2011

Voedsel

Te gebruiken voor elke stof die kan worden verteerd of geabsorbeerd door een menselijk of dierlijk lichaam. Dient als bron voor energie of een essentiële voedingsstof, om weefsel aan te maken of te vervangen of om de honger te stillen.

“Voedsel lokt de mens uit zijn tent en niets anders dan voedsel is in staat zulke zalige publieke ervaringen te genereren. Dat leidt tot verrijking van het ‘publiek domein’ en zorgt voor uitwisselingen zonder welke elke beschaving doodbloedt.” (Joan Almekinders)

March 21, 2011

VrijMiBo

In veel bedrijven wordt om de week af te sluiten op vrijdagmiddag een borrel gehouden; de zogenaamde vrijmibo.

March 21, 2011

Week

Een week is in de huidige tijdrekening een periode van zeven dagen. In België en Nederland geldt tegenwoordig maandag als de eerste dag van de week, zoals beschreven in ISO 8601 en NEN 2772. In sommige landen en in de christelijke en islamitische kalenders geldt zondag als eerste dag van de week. (bron wikipedia) EW

March 21, 2011

Werklandschappen

De manier waarop Nederland met bedrijventerreinen omgaat moet drastisch anders. Bedrijventerreinen moeten werklandschappen worden. Dat stelt de VROM-raad in zijn advies 'Werklandschappen - Een regionale strategie voor bedrijventerreinen’ aan het kabinet. Hierin vraagt de raad om een regionale aanpak, meer aandacht voor bestaande in plaats van nieuwe terreinen en "menging van functies" als werken, wonen, groen en recreëren.
bron: www.duurzamebedrijventerreinen.nl

March 21, 2011

Werklunch

Arbeid bij een twaalfuurtje.

March 21, 2011

Werkplaats

Een werkplaats is de plaats waar een specifiek ambacht of vak wordt uitgeoefend.

March 21, 2011

Werkvloer

Werkvloer is letterlijk de vloer van de werkplek, werkplaats of fabriek, waar de werknemers werken al dan niet met machines. De werkvloer wordt wel geplaatst tegenovergesteld het kantoor, waar de administratie wordt gevoerd en het management leiding geeft aan het bedrijf. Het kantoor met zijn administratieve afhandeling heeft echter ook zijn eigen werkvloer. In bijvoorbeeld het bank- en verzekeringswezen vormt deze administratie op de werkvloer zelfs het primaire productieproces

March 21, 2011

Xerofiet

Een xerofiet is een plant die aangepast is aan omstandigheden waarin weinig vocht beschikbaar is. De aanpassingen kunnen bestaan uit een dikkere waslaag (cuticula), minder huidmondjes per mm², verzonken huidmondjes, opslag van vocht in wortel, stengel of bladeren, kleine of ontbrekende bladeren, rustperioden tijdens droogte. Ook zijn er planten die efficiënt vocht verzamelen zoals bromelia's.

March 21, 2011

IJsheiligen

IJsheiligen is een begrip uit de volksweerkunde. De IJsheiligen zijn St. Mamertus, St. Pankratius, St. Servatius en St. Bonifatius die hun naamdagen vieren op achtereenvolgens 11, 12, 13 en 14 mei. De IJsheiligen ontlenen hun benaming aan het gevaar van koud voorjaarsweer voor het gewas, dat in deze tijd in volle bloei staat. Late nachtvorst kan veel schade aanrichten. Het is een algemeen bekend gegeven dat je pas na IJsheiligen kan beginnen met het planten in de volle grond. Na half mei neemt de kans op vorst sterk af. De IJsheiligen markeren de overgang naar een meer zomerse periode. (Bron: Wereld Feesten Almanak) EW

March 21, 2011

Immuniteit

Een immuniteit is een afgeschermd woon- en werkgebied van kerkelijke instelling in Utrecht. De immuniteiten bepaalden het Utrechtse stadsbeeld in de middeleeuwen. Utrechtse kanunniken teelden binnen de immuniteiten een deel van hun voedsel tot in de 16e eeuw. (Frank Stroeken)

April 12, 2012

Vockingworst

Vockingworst is een speciaal soort (bak) leverworst die gemaakt wordt door de firma Vocking BV uit Utrecht. De Vockingworst wordt al ruim honderd jaar volgens het zelfde recept gemaakt. H.N.A. Vocking, die Varkensslachterij H.N.A. Vocking in 1891 oprichtte, heeft het oorspronkelijk, geheime, recept samengesteld. De slagerij werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw gesloten, maar de Vockingworst wordt nog steeds geproduceerd. 'Broodje Vocking' is nog altijd een begrip in menig Utrechts etablissement.

April 12, 2012

Meerlagenteelt

Telen van groenten en bloemen op meerdere verdiepingen (bijv. in leegstaande kantoorpanden) zonder daglicht. Kunstmatig licht is een belangrijke factor bij meerlagenteelt. LED-verlichting is hiervoor geschikt omdat er weinig warmtestraling wordt afgegeven. LED-lampen kunnen daardoor dichter op het gewas worden gehangen, waardoor meer teellagen bij dezelfde kashoogte mogelijk zijn.

Kweekkast bij Philips, afdeling horticulture lighting in Eindhoven. Foto Nienke Sybrandy.

April 12, 2012

LED Kweeklampen

LED-verlichting heeft het voordeel dat er weinig warmtestraling wordt afgegeven. LED-lampen kunnen daardoor veel dichter op het gewas worden gehangen, waardoor meer lagen bij dezelfde kashoogte mogelijk zijn. Verder heeft LED-verlichting de eigenschap dat er 1 kleur wordt gegeven. Er kan heel precies worden gedoseerd met lichthoeveelheden van de juiste kleur. Het lichtspectrum kan hierdoor afgestemd worden op de fotosynthese van specifieke planten in elk stadium van de groei en bloei.

LED verlichting bij de HAS in Den Bosch.

April 12, 2012

Pioniersvegetatie

Eerste plantengroei op nog onbegroeid terrein. EW

Pioneersvegetatie op het braakliggende Vicona-terrein in Rotsoord.

April 12, 2012

Pioniersplant

Plant die zich kan vestigen en handhaven op terreinen waar verder nog niets groeit.

April 12, 2012

Landschapsarchitectuur

(Landschaps)architectuur (1)
Vormgeven aan de menselijke interactie met natuurlijke processen. Natuurlijke processen vind je op uiteenlopende schaalniveaus en in diverse milieus: in de stedelijke woonomgeving, natuurgebieden, cultuurlandschappen en gedifferentieerde regio's. Landschapsarchitectuur heeft ook voedselteelt als onderwerp, zowel expliciet als impliciet. Denk bijvoorbeeld aan de beleving en vormgeving van routes door agrarische landschappen, de functionele programmering van groene ruimtes en de omgang met eetbare planten. FS

(Landschaps)architectuur (2)
(Landschaps)Architecten zijn deskundigen die kijken naar grotere systemen. Rotsoord is een interessant maar onbelangrijk stukje Utrecht. Het gaat er om hoe stadslandbouw op de schaal van de stad en haar omgeving een rol kan spelen. Wat is de relatie tussen stedenbouwkundige structuren, bodem, bevolkingsopbouw, buurteconomie en kansen voor voedselteelt? Welke relatie is er met andere ruimtelijke ontwikkelingen? Wat maakt de Nederlandse stad anders dan de Amerikaanse, en wat maakt Utrecht anders dan Rotterdam? ND

February 25, 2012

Oogst

Oogst (1)
Het moment waarop levend materiaal voedsel wordt, noemen we de oogst. LM+DK

Oogst (2)
Oogst is in stadslandbouw de concrete oogst in kilos en liters van eetbare producten. Maar het is ook de oogst van idealen. Stadslandbouw gaat over de nabijheid tot voedsel, integratie, contact, natuurbeleving, buiten zijn, ontspanning, recreatie, landschap, betekenisverlening, kostenbesparing, duurzaamheid, gezondheid. ND

April 12, 2012

Maischen

Maischen is een onderdeel van het bierbrouwproces. Tijdens het maischen wordt de geschrote mout gemengd met warm water. De enzymen die tijdens dit proces vrijkomen breken het zetmeel in de mout af tot enkelvoudige suikers. Het mengsel dat uit dit proces voortkomt heet wort en bevat hoofdzakelijk de vrijgekomen enkelvoudige suikers. Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel.

April 12, 2012

Bostel

Restprodukt van het bierbrouwproces. Na het maischen wordt het wort gescheiden van de bostel. Bierbostel is een hoogwaardig eiwitrijk veevoer.

De kippen van Nieuw Rotsoord eten de bostel uit de Buitenbrouwerij.

April 12, 2012

Aardbeien

De laatste dagen aan de plant zijn voor de aardbei de allerbelangrijkste. Dan worden de meeste suikers ontwikkeld waardoor een zoete smaak ontstaat. De ideale afstand tussen teelt en consumptie is tien meter; dat zorgt ervoor dat je de aardbei sappig en volrijp kunt eten. Aardbeien uit eigen tuin of balkon hebben 0,0 foodmiles en een gegarandeerde fantastische smaak. EW

April 12, 2012

Aardbeien-Academie

In plaats van de aardbeien van de kwekerij in Oirschot naar de keuken van de consument te brengen besloot Jan Robben dat de plantjes zelf naar de consument moesten om de optimale kweekafstand van 10 meter te halen. Hij richtte de Aardbeienacademie op waar studenten kunnen leren hoe straks aan die plantjes de heerlijkste smaakaardbeien groeien. De studenten kunnen online vragen stellen en worden via video’s, foto’s en handleidingen ingevoerd in de kunst van het aardbeien telen. EW

Link naar de aardbeien-academie

April 23, 2012

Electrotrekker

Een elektronisch vervoermiddel waarmee rolcontainers en andere rollende karren zonder lichamelijke belasting van de ene naar de andere plek gebracht kunnen worden. DF+PH

Spijkstaal trekker die omgebouwd wordt voor de Utrechte Spoorpunt Express

April 13, 2012

Distinctiemiddel

Smaak wordt door sociologen vaak gezien als distinctiemiddel. Met een goede smaak kun je je dito sociale status bestendigen. De Franse filosoof Bourdieu (1930-2002) schreef hierover in La Distinction, Critique sociale du jugement (1979). Iemands (culturele) smaak is sterk gerelateerd aan de klasse waar hij of zij toe behoort. Smaak is dus niet alleen een kwestie van persoonlijke voorkeuren, maar ook sterk afhankelijk van je omgeving. “Ondanks een sterk geëgaliseerde samenleving wordt dit klassenonderscheid nog veelvuldig gebruikt als we het over smaak hebben,” aldus Michiel Korthals, hoogleraar toepaste filosofie Universiteit Wageningen. Het blijkt dat nog steeds veel mensen uit lagere sociale klassen zich slechter voeden door een gebrekkige kennis van eten. (Debat op 13 april) DA

April 13, 2012

De Leckere

“Ik zou zeggen een witbiertje”, aldus Roland Pereboom, directeur Milieucentrum Utrecht tijdens de proefsessie op 13 april. We proefden echter een bockbiertje van De Leckere, het Utrechtse biermerk dat 100% biologische bieren brouwt. DA

April 23, 2012

Desktoop

De Desktoop biedt de werknemer een plek waar kan worden gewerkt en gekweekt binnen het 5e seizoen. NS

Werken en kweken gaan samen.

March 14, 2012

Eetbare Kantoortuin

Mirabel Osler: "There can be no other occupation like gardening in which, if you were to creep up behind someone at their work, you would find them smiling."

Edible office garden

De eetbare kantoortuin is een ontwerp van Michael Mobbs en samengesteld door Matt Ibanez & Liefhebbers met groene vingers. De grond van de tuin is een mix van potgrond en compost uit het café op de begane grond. De compost is in 6 maanden opgebouwd uit keukenafval en composteerbare bekers en borden. De eetbare kantoortuin is gestart met basilicum, sla, koriander, rozemarijn, aardbeien, aubergine, munt, een kumquatboom en wijnranken. Het doel is te demonstreren hoe creativiteit en duurzaamheid geïntegreerd wordt in de werkomgeving. EW
(bron: http://edibleoffice.tumblr.com)

Edible office garden

April 23, 2012

Biotopisch werktuig

Een leefomgeving van organismen, dat zodanig is ingericht dat voedselproductie en oogst bijna gelijktijdig plaatsvinden. Men kan dit als een fabriek beschouwen, waarbij de ingrepen bestaan uit input (voedingsbodem toedienen voor organismen) en output (oogsten van producten). Tussen input en output staat verwerking door de organismen, in feite de arbeiders van de fabriek. LM+DK

Een biotopisch werktuig dat 1000-jarige eieren produceert. Deze traditionele Aziatische delicatesse bestaat uit eieren die gecontroleerd gefermenteerd worden, waardoor ze tegelijkertijd geconserveerd én op smaak gebracht worden. LM+DK

April 23, 2012

Buitenbrouwerij

De mobiele Buitenbrouwerij van ontwerper Henriëtte Waal is één van de tools die tijdens het project Eetbaar Landschap ontwikkeld is. Met de Buitenbrouwerij wordt op locatie met lokale ingrediënten 50 liter speciaalbier gebrouwen. Inmiddels is de brouwerij uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar. HW

April 23, 2012

Behangplanten

Planten die geplaatst worden in kantoren waar niemand zicht mee verbonden voelt en die door niemand opmerkt worden. Deze planten worden meestal geleased bij en verzorgd door een planteninterieurverzorger. NS

Kantoorruimte Pastoe

April 23, 2012

Kantoortomaten

Als het aan Nienke Sybrandy ligt hebben we straks op kantoor o.a. tomaten- en komkommerplanten staan. Sybrandy ontwerpt diverse eetbare groen-toepassingen op kantoor. Groot voordeel is dat hier de temperatuur en het licht constant zijn en er bovendien een heleboel extra energie (o.a. van apparaten zoals computers, faxen, printers) gratis beschikbaar is. DA

April 23, 2012

Werkoord

Het Nieuwe Werklandschap heeft de thuisbasis aan de Heuveloord 140 in Utrecht. Vanuit deze locatie verspreiden de projecten zich in de wijk. Rotsoord wordt daarmee zowel voedingsbodem als test-site voor de verschillende activiteiten. Het Werkoord fungeert gedurende deze periode als broedplaats, werkplaats, ontmoetingsplaats, podium en archief en is open voor publiek.

April 23, 2012

Zaadbom

Een zaadbom wordt gemaakt van klei, compost en zaden. De ingrediënten worden met water gemengd en tot een bal van 3,5 cm gekneed. Als de zaadbommen goed gedroogd zijn worden ze over hekken gegooid om zo onbereikbare plekken in te zaaien. De klei zorgt ervoor dat de bal vocht goed vasthoudt zodat de zaden kunnen ontkiemen. De compost geeft de eerste voedingstoffen. De zaden wordt afgestemd op het seizoen. De eerste ‘seedbombs’ zijn ontwikkeld door Liz Christy (Green Guerrilla’s) om biodiversiteit te brengen op ontoegankelijke braakliggende kavels in Manhattan. Inmiddels is het een wijd verbreid fenomeen dat gebruikt wordt om beginnende guerrilla gardeners te enthousiastmeren. EW

April 23, 2012

Weekmarkt

De wekelijkse versmarkt is in verandering. De tijd dat bezoekers alleen kwamen voor de goedkoopste aardappelen is zo goed als voorbij . De markt wordt steeds meer een plek van vermaak en consumptie. Een plek waar je komt om alle lagen van de bevolking eens goed te begluren, terwijl de marktkooplui de oren van je hoofd bulderen met hun nieuwste aanbiedingen. Toch maakt het weinig uit of je dat nu in Nederweert of in Bovenkarspel doet. DF+PH

April 23, 2012

Spoorpunt

De spoorpunt is een typische Utrechtse lekkernij die is ontstaan in de crisisjaren. Deze koek werd gemaakt van alle kruimels en restanten die overbleven bij het bakproces in de bakkerij. Zo kon het voorkomen dat de smaak en de inhoud van deze koek nog wel eens verschilde. Het mag dan met recht een ‘seizoensgebonden product’ genoemd worden omdat bijvoorbeeld na de feestdagen er stukjes pepernoot en speculaas in de koek te vinden zijn. Het recept en de inhoud verschillen nog wel eens per bakker. Wat overeenkomt zijn de typische puntvorm en de flinke laag glazuur waarmee het geheel afgemaakt wordt. DF+PH

April 23, 2012

SPIN farmer

SPIN farmer is een stadboer die op verschillende locaties bijvoorbeeld in achtertuinen van particulieren, collectieve binnentuinen of braakliggende stukjes gewassen verbouwd. De spin farmer is een boer zonder land, is eigen baas en heeft veel contact met zijn klanten. De spinfarmer heeft geen boerderij maar gebruikt een bus of bakfiets om akker naar akker te komen. Hij gebruikt geen grote zaai- en oogstmachines maar heeft aangepaste werktuigen. Het is hard, maar gevarieerd werk in de buitenlucht, dat ook inhoudelijk uitdagend is. (bron: stadslandbouwblog) EW

April 23, 2012

SPIN farming

SPIN farming (Small Plot Intensive farming) is een manier van voedselproductie die handig gebruik maakt van grond in de stad. Het is ontwikkeld door een boer uit Saskatoon Canada, Wally Satzewich, die ontdekte dat voedselproductie binnen de stad een aantal voordelen heeft boven voedselproductie op het platteland: de grondprijs is laag (mensen stellen hun tuin veelal om niet ter beschikking, of in ruil voor een deel van de oogst), er is voldoende water, de temperatuur is meestal een of enkel graden hoger (dus meer teelten per jaar), de afstand tot de markt is kort, etc. (bron: stadslandbouwblog) EW

April 23, 2012

Lekker Utregs

Volgens Roland Pereboom, directeur Milieucentrum, vinden we producten lekkerder als we er nauw mee in contact staan. Het Milieucentrum initieerde 5 jaar geleden Lekker Utregs om consument en producenten/ boeren meer met elkaar in contact te brengen en producten uit de regio Utrecht te profileren. “We willen daarmee ook zorgen dat Utrechters trotser op hun streek worden; dat heeft ook zeker weer een uitwerking op de smaak”, aldus Pereboom. DA

April 23, 2012

Lady Blue

Lady Blue is een blauwschimmelkaas gemaakt van rauwe geitenmelk. Lady was een zeer karakteristieke geit en de 'leading lady' van de kudde, met een vacht in de kleuren van blauwschimmel. Reden genoeg voor de Kruidenwij (biologische geitenhouderij en kaasmakerij) om deze speciale kaas naar haar te vernoemen. Het kaasje werd als pittig, weeïg en “verrassend sterk” omschreven tijdens de proefsessie op 13 april. DA

Proefborden op 13 april 2012.

April 23, 2012

Ontbijtpesto

Een pesto geschikt voor consumptie in de ochtend, op toast of in de yoghurt. Een voorbeeld is een pesto met rozemarijn, amandel, zachte geitenkaas en gedroogde abrikoos. MB

April 23, 2012

Voedselmembraam

Membraan (vlies) dat langzaam oplost. Membraan wordt in gerechten gebruikt als scheiding tussen twee componenten. Wanneer het membraan opgelost is, vormt het een extra onderdeel van het gerecht. LM+DK

April 23, 2012

Imker

Imker of bijenhouder houdt zich bezig met het bestuiven van planten d.m.v. bijen en vervolgens het produceren van honing daarvan. Bijen hebben het echter moeilijk, ze lijden sterk onder landbouwgif, parasieten en ziektes. Vorig jaar deelde Stichting Natuur en Milieu 40.000 zakjes bijenvriendelijk bloemenzaad uit. De bloemen bloeien in de herfst, het moment waarop de bijen hun wintervoorraad aanleggen. Dat geeft bijen een betere kans om de winter te overleven. Het is overigens een misvatting dat bijen alleen op het platteland honing zouden produceren, ook in de stad kan honing van prima kwaliteit gemaakt worden (zie ook betonhoning). DA

In een afgeschermd deel van de kinderboerderij Nieuw Rotsoord houd Imker Jan van de Luijster ca. 25 bijenvolken. Naast het onderhouden van de kasten en de volken onderwijst hij ook over bijen op diverse lagere scholen in Utrecht. Om in voldoende drachtvoedsel te kunnen voorzien gaan de volken 'uit werken' naar oa de Heide. Zo heb je naast Utrechtse lindehoning ook heidehoning. NS

April 10, 2012

Gewas

Een gewas is een plant die eetbaar is of eetbare producten heeft en die specifiek in de stad op zijn plek is. Dat kan zijn omdat de stad als biotoop zeer geschikt is. Voorbeeld: druif of kiwi, die uitstekend groeien tegen zuidmuren. Of omdat de vruchten rijp gegeten moeten worden en kwetsbaar zijn, zoals aardbei. Pompoenen en bonen sluiten heel goed aan bij het dieet van groepen stadsbewoners en kunnen heel goed door die bewoners zelf geteeld worden. Tenslotte kiemen, die met hun vers geperst sap passen bij hedendaagse urbane patronen. NvD

Bonen

March 23, 2012

Voedselparadox

Omdat het voedsel ouder is, wordt het verser. De invloed van tijd op voedsel, leidt niet alleen tot verval. Tijd kan zorgen voor het ‘op-smaak-komen’ van het gerecht. LM+DK

Soep als voedingsbodem voor eetbare schimmels? LM+DK

March 23, 2012

Voedselcurator

Hybride van kok en vormgever. Een voedselcurator stelt een collectie voedsel samen, waaruit hij exposeert (consumeert) en conserveert (bewaart). LM+DK

April 23, 2012

Voedselconvertors

Gereedschappen, technieken en exploitanten met als doel tijd in te laten werken op voedsel t.b.v. smaak en textuur, terwijl tegelijkertijd het bederfproces wordt vertraagd. LM+DK

Voedselmembraam

April 13, 2012

Bourdieu

De Franse filosoof Bourdieu (1930-2002) werd vooral bekend door zijn boek La Distinction (1979) waarin hij schreef hoe je sociale status samenhangt met je culturele kapitaal (kennis, vaardigheden, smaak). Je smaak is dus niet simpelweg gerelateerd aan je eigen persoonlijke voorkeur, maar wordt veeleer bepaald door de groep (sociale klasse) waartoe iemand behoort. (zie ook distinctiemiddel) DA

April 24, 2012

Bitter

Bitter is naast zoet, zuur, zout en umami een van de vijf basissmaken die door de tong waargenomen kunnen worden. De bittere smaak wordt vooral op de achterzijde van de tong geproefd. Veel mensen, met name kinderen, vinden een bittere smaak onplezierig. Volwassenen, en vooral mannen, vinden bitter minder vies en soms zelfs echt lekker, vooral in combinatie met een zoete en/of vettige smaak. MB

February 25, 2012

Public Pie

Maaike Bertens ontwierp Public Pie vanuit de behoefte aan meer interactie in het publieke domein. Public Pie is een mobiele taartenbakkerij waarbij je op een bankje bovenop de oven, genietend van een warm appeltaartje, jezelf kunt opwarmen. In Public Pie zijn de productie en de consumptie van het taartje samengebracht waardoor er een directie interactie ontstaat tussen consument en producent. EW

March 25, 2012

Plek

Een plek is een benoembare eenheid in de stad die we op de kaart kunnen terugvinden, en die een bepaalde geschiktheid heeft voor voedselteelt omdat de biotoop gunstig is. Een plek kan een stuk braakliggend gebied zijn in een industriegebied, of een ongebruikt binnenterrein van een flatcomplex. Plekken doen zich meestal voor als categorie of als serie: de wijk Hoograven kent diverse ongebruikte binnenterreinen, net zoals Leidsche Rijn vele gebieden kent die voorlopig niet bebouwd gaan worden. ND

March 10, 2012

Rotsoordbier

Twee speciaalbieren, in maart gebrouwen met de mobiele Buitenbrouwerij van Henriette Waal i.s.m. met lokale thuisbrouwers. De eerste brouwlocatie was de boomgaard van Nieuw Rotsoord en heeft als ingrediënten het lokale tapwater, Rotsoord-Lindehoning en lavendel. Een oud Utrechts recept, dat sinds de middeleeuwen niet eerder gebrouwen, diende als inspiratie voor de honingtripel. Het tweede bier is gebrouwen in de wasstraat van Tamoil volgens een recept van thuisbrouwers van de Amervallei. Als extra ingrediënt is de koffie van restaurant LE:EN toegevoegd. De bieren hebben zeker twee maanden nodig om te rijpen. Tijdens de eindmanifestatie in mei 2012 zijn de Rotsoordbieren te proeven in de Buitenbar, die onderdeel is van de Buitenbrouwerij. EW

Rieks Banus, thuisbrouwer

April 13, 2012

Sapore - Sapere

Als we meer weten over ons voedsel gaan we ook anders eten, niet voor niets hebben de Latijnse woorden ‘eten’ en ‘weten’ dezelfde etymologische stam, aldus Antonia Mazel tijdens het smaakdebat op 13 april. DA

April 13, 2012

Smaakevolutie

De Romeinse Relmuis was een ware lekkernij. Door dit eekhoornachtige beestje op te dienen bij een banket liet een Romein zijn status zien. Grieken aten slakken, knollen en bollen omdat ze de potentie zouden bevorderen. Feit is dat smaken sterk gerelateerd zijn aan sociaal-culturele omstandigheden. Onze smaak kan sterk veranderen, o.a. door bepaalde gezondheidsclaims. Veel mensen vinden echte boter nu vies en eten liever margarine, en halfvolle melk is eveneens gemeengoed geworden, aldus Garmt Dijksterhuis, sensatie en perceptie-expert bij Unilever. DA

April 1, 2012

Stadslandbouw

Stadslandbouw in Nederland is voedselteelt in, maar met name ook rond de stad. Het is gericht op consumptie in diezelfde stad, met gebruik van nutriënten en energie uit het stedelijk systeem, door professionals of hobbyisten. Nederlandse steden kennen weinig leegstand, braakliggend terrein of restruimte. Voedselteelt in de stad is daarom beperkt in zijn kansen, maar desondanks uit sociaal oogpunt interessant. Om de stad is behoorlijke productie haalbaar. Stadslandbouw richt zich op gewassen of dieren waar teelt in of rond de stad daadwerkelijk zin heeft. ND

April 10, 2012

Zuidmuur

Zuidmuur is een muur op het zonnige zuiden gericht. De zuidmuur is een echt stadse categorie die past in een eeuwenoude kweektraditie: hoe vang ik warmte? Warmteminnende planten als druif, kiwi en abrikoos kunnen daarom juist in de stad, waar hoe dan ook een warm microklimaat heerst, goed meeliften. ND

April 10, 2012

Platdak

Het platte dak is een categorie die heel goed de kansen en beperkingen van stadslandbouw toont. De tegenwerpingen zijn legio: draagkracht, veiligheid, droogte, bereikbaarheid zijn er een paar. Maar als we een oplossing vinden voor die problemen is er een groot areaal aan ruimte beschikbaar. ND

Plat dak Werkoord en LE:EN

Ester van de Wiel, Utrecht Manifest, Werklandschap EET