December 22, 2011

Ester van de Wiel, co-curator Utrecht Manifest No.4

Utrecht Manifest, 4e biënnale voor social design is een tweejaarlijks cultuurevenement in en rond de stad Utrecht. De vierde editie, die in december 2011 van start gaat en in mei 2012 zal worden afgesloten met een tentoonstelling en symposium, is ontstaan vanuit de behoefte om het ontwerpproces en de gebruiker dichter bij elkaar te brengen. Welke rol kan social design spelen in het formuleren van oplossingen voor maatschappelijke kwesties als duurzaamheid, sociale cohesie, onderwijs en de verhouding wonen en werken? En hoe kan design een breed publiek betrekken bij de inrichting van de (stedelijke) leefomgeving? Onderzoek in de wijk en samenwerking met verschillende, lokale initiatieven vormen de basis voor het beantwoorden van deze vragen.

Het Nieuwe Werklandschap
Het centrale thema voor deze editie van het Utrecht Manifest is het potentieel van ´het werklandschap´ als ontwikkelingsmodel voor onze binnensteden. In veel steden, waaronder de Utrechtse wijk Hooggraven, verdwijnt de industrie uit het stedelijk weefsel om plaats te maken voor bijvoorbeeld een nieuw appartementcomplex. Tegelijkertijd is onze arbeidsmarkt en de manier van werken drastisch aan het veranderen. Deze verschuivingen heeft ingrijpende gevolgen voor de sociale en economische, en dus maatschappelijke, structuren in onze wijken. Maar hoe ontwikkelen steden een structuur die wel inspeelt op de nieuwe omstandigheden? Hoe creëren we een stedelijk landschap als levend, lerend en werkend landschap? Het Nieuwe Werklandschap stelt voor om bedrijvigheid - uiteenlopend van kleinschalige, ambachtelijke productieplekken tot ultra-tech flexwerkers - weer een centrale plaats te geven in het straatbeeld. Aan de hand van vier projecten onderzoekt Het Nieuwe Werklandschap de meer- waarde van dit model voor bijvoorbeeld sociale cohesie, een duurzame invulling van ons mobiliteitsvraagstuk, economische duurzaamheid en nieuwe vormen van de overdracht van kennis en vaardigheden. Met dit thema plaats Utrecht Manifest 201 design in het hart van een sociaaleconomisch (en daarmee) maatschappelijk veranderingsproces.

Werklandschap EET
Hoe smaakt Rotsoord? Kan een industriegebied als voedingsbodem bieden voor een eetbaar landschap? Welke biotoop treffen we er aan? Kunnen we er een jaarrond voedsel produceren? Hoe organiseren we dat en welke rol spelen de stedelingen zelf?

Startpunt voor het project Eetbaar Landschap van ontwerper Ester van de Wiel is het in kaart brengen van het lokale potentieel voor voedselproductie in Groot Rotsoord. Samen met experts uit de ontwerpwereld zal worden gekeken hoe amateurs en professionals op het gebied van voedselproductie, tools en strategieën kunnen ontwikkelen om Groot Rotsoord verder te ontwikkelen als culinaire broedplaats. Hierbij speelt een thema als de overdracht van informatie en kennis tussen amateurs en experts een belangrijk rol.

site Utrecht Manifest No.4

February 8, 2012

Buitenbrouwerij / Henriette Waal

Op zaterdag 3 en 10 maart zal de Buijtenbrouwerij naar Rotsoord komen om samen met lokale bierbrouwers op zoek te gaan naar de juiste ingredienten en recepten voor het Rotsoord bier. Op beide dagen zal bier gebrouwen worden dat na een rijpingsproces van 2 maanden in mei geproefd kan worden.

Buitenbrouwerij tijdens Eetbaar Landschap. foto: Ralph Kämena

In de zomer van 2009 is de Rioolwaterzuiveringinstallatie Tilburg de uitvalsbasis geweest van zes kunstenaars / ontwerpers. Op uitnodiging van Ester van de Wiel werkten ze aan Eetbaar Landschap en ontwikkelden ze ‘tools’ om de smaak van het landschap te kunnen proeven.

Henriëtte Waal werkte samen met amateurbrouwerij de Roerstok aan een Buitenbrouwerij om een nog onbestaand 'Tussenlandbier' te ontwikkelen. Om inzicht te krijgen in de wereld van de amateurbrouwers ging ze op bezoek bij een aantal thuisbrouwers die in de weekenden vanuit schuurtjes en garages eigen smaken ontwikkelen.

Er werden een aantal kruidenverzamel- en inventarisatietochten georganiseerd waarbij het omliggende landschap als ingrediëntentuin voor het 'Tussenlandbier' werd verkend. Hoe ziet een landschap eruit als het op de tong wordt waargenomen? Wat als een recept de vorm van een wandeling heeft?

De mobiele Buitenbrouwerij van Henriëtte Waal is één van de tools die uit Eetbaar Landschap ontstaan is. Inmiddels uitgebreid met een waterzuiveringsinstallatie en een bar worden er op verschillende plaatsen lokale bieren gebrouwen.

Tussenlandbier tijdens Eetbaar Landschap. Met lokale oogstbare ingrediënten zoals rode klaver en lindebloesem

De uitgebreide Buitenbrouwerij in 2011 tijdens DagHap in DenHaag. foto: Henriette Waal

www.henriettewaal.nl

January 12, 2012

Ester van de Wiel / EET

Ester van de Wiel is ontwerper publieke ruimte. Ze onderzoekt, ontwerpt en test de publieke ruimte in samenwerking met zowel professionals als amateurs die een raakvlak hebben met de publieke ruimte zoals architecten, landschappers, boeren, verzamelaars, kunstenaars en ecologen. De schaal van de projecten varieert van klein tot groot (van publieke jurk tot masterplan), het karakter van onderzoek tot realisatie (van atlas tot landschap).

Kenmerkend voor de werkwijze van Ester van de Wiel is de manier waarop zij lokale kennis inzet, gebruik maakt van bestaande structuren en werkt met én op een landschappelijke schaal. Haar ontwerpen zijn agenda, legenda en ontwerp in één. In de projecten komt telkens een aantal kernelementen terug: het agenderen van de opdracht, het zoeken naar nieuwe legenda-eenheden voor een gebied en het ontwikkelen van toekomstscenario’s en tools. De onderwerpen van studie van Ester van de Wiel tekenen zich de laatste jaren steeds duidelijker af: ‘tussentijd, tussenland, leesbaar landschap, eetbaar landschap, uitgesteld landschap’. Deze principes worden gelijktijdig ontwikkeld en uitgewerkt in haar leven, praktijk en docentschap. Dit levert een collectieve, zelfstuwende vorm van kennis op, die een waardevolle bijdrage levert aan het leren lezen en inrichten van onze leefomgeving.

Met Eetbaar Landschap (2009) heeft Ester van de Wiel ingezet op het toegankelijk maken van het voormalige Tilburgse Rioolgemaal Moerenburg, door de stad aangewezen als potentiële broedplaats. Onderzoek naar materialen en kennis uit het gebied maakte duidelijk dat voedsel een overkoepelend principe kon zijn om dit landschap te leren lezen. Uitgenodigde kunstenaars en ontwerpers kregen de opdracht om een gereedschap te ontwikkelen waarmee het landschap geproefd kan worden. Zo is er onder andere gewerkt aan een veldkeuken (Elmo Vermijs), een mobiele, lokaal inzetbare bierbrouwerij (Henriëtte Waal) en een archeologische moestuin (Maarten Kolk).

Eetbaar Landschap

Nu Hier (2009-heden) maakt gebruik van de wachttijd van stedelijke bouwprocessen. Ester van de Wiel en Gerda Zijstra werden door woningbouwstichting PWS benaderd om een programmering te ontwikkelen voor een leegstaand kavel in het centrum van Rotterdam. Zij boden lokale clubs uit zich deze plek, Nu Hier, toe te eigenen en te gebruiken voor hun gezamenlijke liefhebberij. Dit zorgt voor een betrokken vorm van beheer en voor meervoudig gebruik. De openbare ruimte is in Nu Hier benaderd als een omgeving voor allerlei activiteiten, zoals koken, tuinieren, sporten, studeren, enz. Nu Hier werkt met een eenvoudig doch slagvaardig principe: wat werkt blijft, wat niet werkt verdwijnt. Het visueel maken, verbinden en deelbaar maken van de kennis die zich rond Nu Hier verzamelt, blijft een uitdaging

NU HIER

Werkplaats Buijtenland (2011-heden) is een samenwerking met Marnix Tarvenier. Het vertrekt vanuit een landschap in transformatie, en wil de ervaring van dit landschap stimuleren door recreatie te koppelen aan duurzame agrarische productie en consumptie. De genodigde ontwerpers (Studio Makkink & Bey, Henriëtte Waal, Elmo Vermijs en Willemijn Lofvers) ontwikkelen Buijtentools om het recreatief potentieel te onderzoeken: een buijtenbrouwerij, buijtenbed, buijtenkeuken, buijtenkwekerij en buijtenpaden. Allen worden op maat ontworpen voor de plaatselijke, archetypische platte wagen, die het grootste deel van het jaar niet in gebruik is.

Werkplaats Buijtenland

Sunday Adventure Club

February 8, 2012

Maaike Bertens / EET

Public Pie in Milaan Foto: J.P. polman (zwart/wit)

Maaike Bertens (1981) studeerde aan de Design Academy Eindhoven bij de afdeling ‘man and public space’. Als vormgever maakt ze werk, waarbij de omgeving en het gehele proces rondom eten een belangrijk rol speelt.

Kijk op Bergeijk, afstudeerwerk DAE. foto: Maaike Bertens

In haar afstudeerwerk onderzocht ze de eetbeleving van ouderen. De serie dinerborden met historische plattegrondkaart sluit als een puzzel op elkaar aan, ieder bord toont een stukje van de gemeente en nodigt uit tot het vertellen van verhalen en anekdotes die daarin geborgen liggen. Daarnaast ontwierp ze servetten, geïnspireerd op de patronen van het landschap. De verkaveling die in hun tijd op gang kwam, leverde een grote bijdrage aan de vruchtbaarheid van ons land.

bordenreeks: Kijk op Amsterdam foto: Maaike Bertens

bord uit de reeks: Kijk op Eindhoven

Het project Public Pie ontstond vanuit een behoefte aan meer interactie in het publieke domein. Hiervoor werd een mobiele taartenbakkerij ontworpen, waarbij je je op een bankje boven de oven kunt verwarmen en zo de energie optimaler gebruikt. Er wordt zoveel mogelijk met producten uit de omgeving gewerkt.

Public Pie

Voor Eetbaar Landschap ontwierp ze ‘Tafelgoed’. Een servies geïnspireerd op de ondergrondse monumentale architectuur en een picknickplek op een hoogte van zes meter in de bomen. Daarboven kon in alle rust uitgekeken en gegeten worden. De lunch werd bereid met producten uit de omgeving.

Tafelgoed Eetbaar Landschap foto: Ralph Kämena

site Maaike Bertens

Ester van de Wiel, Utrecht Manifest, Werklandschap EET